Aromatherapie: de verschillende bereidingsmethoden

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

55b0345f48af766c8d7f5ff109cc901f_medium.In de loop der tijd is de mensheid steeds inventiever geworden om de gewenste aromatische oliën uit planten en bloemen te verwerven, voor rituele of geneeskundige doeleinden, voor lichaamsverzorging of voor geurwatertjes en luxe parfums.

We onderscheiden momenteel zo'n zes bekende methoden voor het bereiden van vluchtige of etherische oliën.

Uitpersing

Deze wijze is waarschijnlijk de oudste bereidingsmethode, die al werd toegepast in het Neolithische of Late Stenen Tijdperk (4000 jaar voor Christus), toen rondtrekkende stammen al wisten hoe ze olie uit planten en vruchten moesten krijgen.

686c6d53384ee302ec479efa904d504e_medium.Uitpersing wordt vooral toegepast om de etherische oliën vrij te maken uit de buitenschil van vruchten.  Het bepaalde fruit wordt eerst geschild, het vruchtvlees wordt er uit geschept en gegeten. Vervolgens wordt de schil handmatig uitgeperst. De aromatische vloeistof, die uit de schil vrijkomt, moet nog een poosje in een kom blijven staan, zodat het vocht kan bezinken en de olie komt bovendrijven. Deze kan dan worden afgeroomd. Voor een aantal planten c.q. vruchten geldt handmatig persen nog steeds als de beste manier voor de hoogste kwaliteit van de etherische olie.

Maceratie

Deze methode, die ook wel bekend staat als 'inweken', wordt eveneens in de fytotherapie en homeopathie gebruikt. Een op de maceratie van tegenwoordig lijkend proces om geuren uit planten te extraheren werd al gebruikt in de oude Egyptische tijden. Veel aroma's en parfums werden destijds verkregen door planten of bloemen in een vethoudende olie te laten trekken. Later werd de olie dan gekookt en kwam het parfum vrij.

dd0288fa7e922205a48c5df6f16df0e0_medium.

Voor de maceratietechniek worden bloemblaadjes of andere plantendelen in schone, gesteriliseerde potten gedaan. De potten mogen maximaal voor één derde zijn gevuld met het plantenmateriaal. Vervolgens worden de potten afgevuld met een goede kwaliteit neutrale olie (zoals bijvoorbeeld amandelolie of druivenpitolie), goed afgesloten en op een donkere plek gezet om ranzig worden van de olie (oxidatie) te voorkomen. De potten moeten niet op een te koude of te warme plek staan; kamertemperatuur van ongeveer 20-23 °C is prima. De olie zal na een aantal dagen tot weken de diverse eigenschappen van het plantenmateriaal – waaronder de geur – in zich opnemen. Als het plantenmateriaal bruin wordt, moet het wel weer door vers materiaal worden vervangen; dit kan in de loop van het proces een paar keer voorkomen, afhankelijk van de gewenste sterkte van de olie. Vervolgens wordt het oliemengsel tenminste drie keren gezeefd tot al het plantenmateriaal is verwijderd en er een heldere, geurende olie is overgebleven. De olie kan dan worden gebruikt en/of in flessen of potten, goed afgesloten, op een donkere plek, nog een aantal maanden worden bewaard.

Maceratie is een methode, die je ook goed thuis kunt toepassen. Je moet daarvoor natuurlijk wel beschikken over een aantal potten of flessen, een aantal liters neutrale olie en een flinke voorraad bloemen of planten om de potten te vullen en een aantal keren te verversen.

Destillatie (door middel van waterdamp)

Waterdampdestillatie is tegenwoordig de meest gebruikte methode om etherische oliën te winnen uit plantaardig materiaal. Het proces werd, naar verluid, door de Perzische alchemist Avicenna in de 10e eeuw ontdekt en heeft sindsdien op allerlei gebied veel navolging gevonden.

Voor deze methode worden de planten op roosters gelegd, die worden blootgesteld aan stoom van ongeveer 110 °C. De etherische oliën lossen op in de stoom en worden door een buis geleid naar koelvaten. Door het koelen condenseert de stoom tot water. De etherische olie zal op dit water blijven drijven (omdat olie over het algemeen minder weegt dan water), waardoor het eenvoudig van het water kan worden gescheiden.

0b37ab57386c6dd489152e88691e9723_medium.

Een Alambic - destilleerketel uit 1897.

Enkele etherische oliesoorten zijn echter zwaarder dan water. Vetiver, een oliehoudende grassoort die oorspronkelijk in India voorkomt, is hier een voorbeeld van. Om de olie dan toch van het water te kunnen scheiden, wordt er enige druk op uitgeoefend, meestal door middel van een gecreëerd vacuüm. Dit proces wordt dan hydrodiffusie genoemd.

Enfleurage

Dit was (en is) een populaire techniek om de olie uit tere bloemblaadjes, zoals die van de jasmijn, te kunnen halen. Het aroma van deze bloemen wordt namelijk vernietigd door de hitte van de stoom bij waterdampdestillatie; men moest dus een andere methode bedenken voor deze delicate etherische oliën.

ca80cb07e164ae8a11aea81ec34dd40e_medium.

Enfleurage in vroeger tijden in parfumfabriek Grasse, Frankrijk.

Bij enfleurage worden de bloemblaadjes op een laag koud, zuiver vet gelegd. Het vet neemt dan het aroma in zich op. Als de laag bloemblaadjes is verwelkt, wordt ze vervangen door een nieuwe laag. Deze methode wordt net zo lang herhaald, tot het vet verzadigd is. Dit kan een aantal weken duren. De bloemblaadjes worden dan verwijderd en het vet wordt aangelengd met alcohol. Vet en alcohol worden in een speciale centrifuge gedaan en ongeveer 24 uur rondgeslingerd, zodat de etherische olie uit het vet wordt gescheiden. De olie, die op deze manier wordt verkregen, wordt ook wel pommade genoemd.

Extractie

Extractie uit bloembladeren is een toepassing, die de hoogste concentraties in essences oplevert. Voor deze methode worden aromatische bloemen in geperforeerde, metalen schalen gelegd, die op hun beurt weer in hermetisch afgesloten containers worden gezet. Aan de ene kant van die containers bevindt zich een oplostank, aan de andere kant een zogenaamd vacuümdestilleervat. Vervolgens laat men een vloeibaar oplosmiddel over de bloemen stromen, waardoor de etherische olie uit de bloemblaadjes wordt opgelost. Het oplosmiddel met daarin de etherische olie stroomt dan naar het destilleervat. Die substantie is overigens niet geheel vloeibaar; behalve het aromatisch materiaal zit er ook natuurlijke was uit de bloemen in.

351e8af6add74becca13d03a5b906bb9_medium.

Een voorbeeld van een extractie-installatie.

Het oplosmiddel wordt er vervolgens uit gedestilleerd, de was wordt ervan gescheiden door de substantie in alcohol te schudden. Wat resteert is een hoge kwaliteit, zuivere bloemenolie of -essence.

Infiltratie

Infiltratie of percolatie is een vrij nieuwe methode, die nog niet op grote schaal wordt gebruikt. In principe werkt het proces net als destillatie. Het verschil is echter, dat de stoom boven het plantaardig materiaal wordt gevormd en er dan doorheen wordt gefiltreerd, een beetje te vergelijken met het zetten van filterkoffie.

De door het plantenmateriaal heen gefiltreerde waterdamp gaat vervolgens via een buis door een aantal tanks met afnemende temperatuur, zodat deze condenseert. De rest van het proces is gelijk aan dat van destillatie.

Deze methode leent zich vooral goed voor het vrijmaken van olie uit taai plantenmateriaal, zoals hout, takken of twijgen en grassen. De olie komt niet alleen gemakkelijker vrij, maar de procestijd – ten opzichte van die van destillatie – kan ook nog worden ingekort.

 

Oxalis.

© 2014, foto's: Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

 

2865be56e548eeaea3a55dfecba6d404_medium. Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie ook:

Aromatherapie-door-de-eeuwen-heen

Aromatherapie-in-de-moderne-tijd

Aromatherapie-opknappen-via-je-neus

Aromatherapie-over-chemische-eigenschappen-en-componenten

Aromatherapie-over-opname-en-geurnoten

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

20/01/2016 14:04

Reacties (3) 

1
20/01/2016 20:33
Ik houd van heerlijke geuren.
1
20/01/2016 14:19
Leerzaam. Ik wist niet dat er zoveel manieren waren om geuren te winnen.
1
20/01/2016 14:17
Mooi gedetailleerd artikel.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert