Aromatherapie door de eeuwen heen

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

Het experimenteren met geuren is al heel oud. Oude volken en culturen bewerkten al allerlei delen van bomen, grassen, planten en bloemen voor medische, religieuze/rituele of cosmetische doeleinden.

Geuren en oliën hebben deze functies nog tot op de dag van vandaag. Veel soorten planten- of bloemenolie worden nog steeds gebruikt in vooral dermatologische zalven en crèmes. Wierook (eveneens een product van plantaardige oorsprong) wordt nog wereldwijd gebruikt tijdens rituelen in kerken en tempels, van Azië tot Zuid-Amerika.

cd8f70aa499665b79b501e29b3955ab6_medium.

Wierook branden in een Chinese tempel.

En het gebruik van geuren in parfums, cosmetica en andere producten voor lichaamsverzorging inmiddels overbekend.

Gebruik van geuren in de prehistorie

De eerste en oudste geurtherapie was waarschijnlijk die van het branden van bepaalde planten, grassen en kruiden, met het oogmerk door de rook en de geur de boze geesten te verjagen. Ook bij ziekten werd dit vaak gebruikt, omdat men er vaak vanuit ging, dat een ziekte werd gebracht of veroorzaakt door een boze geest. Als je die nu maar kon verjagen, zou de ziekte wel met hem meegaan en vertrekken.

c53890ed4fbb072227090d6b180090bd_medium.Verder werden van steeds meer planten specifieke eigenschappen ontdekt, van beschermend en zuiverend (boze geesten wegjagend) tot roesgevend en bedwelmend (in feite verdovende middelen). Deze laatste groep planten stelde de medicijnmannen en –vrouwen, de sjamanen van de stam, in staat om in trance te raken en met de goden te communiceren. Op talrijke prehistorische plekken zijn hiervan (verbrande) resten van hallucinogene planten teruggevonden, zoals van cannabis en van bepaalde roesverwekkende paddenstoelen.

Gebruik van geuren en oliën in de oudheid

Het besef dat sommige planten oliehoudende stengels, bladeren of vruchten hadden dateert waarschijnlijk al uit het late Stenen Tijdperk (circa 4000 voor Christus). Toen al werd in het tegenwoordige China, maar ook in bepaalde delen van Europa, door de medicijnmannen en –vrouwen van de stam olie uit planten geperst, waarschijnlijk om er de zieken mee te genezen en om wonden te verzorgen.

In de loop der tijd ontdekte men steeds meer van de diverse eigenschappen van planten en kruiden. Men ontdekte de giftigheid van bepaalde soorten, die of helemaal werden genegeerd, of zeer behoedzaam en in kleine hoeveelheden werden toegepast bij het bestrijden van bepaalde aandoeningen. Vooral de natuurlijke geneeskunde in China, waarin de geneeskrachtige eigenschappen van planten een grote rol spelen, ontwikkelde zich enorm. Waarschijnlijk vormen de Chinese medische geschriften de uitgebreidste documentatie van het medisch gebruik van planten ter wereld.

0defacdee7d26b3d500ac31dc3fc2100_medium.Zalven en smeersels, verkregen uit plantaardige oliën, werden ook volop gebruikt in de oudheid. Er zijn vele papyrusrollen ontdekt in Egypte, uit het tijdperk van 2551-28 voor Christus, waarin het medicinale gebruik van planten wordt vermeld. Ook de oliën dienden allerlei doeleinden: geneeskundig, als offer in rituelen, voor de lichaamsverzorging en voor het mummificeren. Voor de begrafenisrituelen en het mummificeren werden vooral veel verschillende soorten wierook en oliën (uit bijvoorbeeld cederhout) gebruikt.

Van de Egyptenaren gingen kennis en gebruik van aromatische oliën uiteindelijk voor een deel (maar beslist niet alles!) over op de Grieken. De Grieken gaven dit stokje op hun beurt door aan de Romeinen en deze laatsten verspreidden gebruik en kennis van aromatische oliën weer, via hun veroveringspolitiek, over de rest van West- en Centraal-Europa.

Winning van geuren en oliën door distillatie

e10d946f754c65ad3f383fc6eecbd23f_medium.In de 10e eeuw werd het proces van distillatie ontdekt door de Perzische alchemist Ibn-Sina (980-1037), die in Europa bekend was onder de naam Avicenna. De eerste aromatische olie, die op deze manier werd verkregen, was die uit  rozen. Rozenwater werd dan ook een bijzonder populair product in de Arabische wereld. Zo populair, dat dit in de tijd van de Europese kruistochten in Palestina door kruisvaarders werd meegenomen naar Europa. Aan het eind van de 12e eeuw werden er in Europa volop (rozen-) parfums gefabriceerd. Eind 13e eeuw kwam daar de al snel even populaire geur van lavendel bij.

Geuren en oliën als medicijnen

In de middeleeuwen was het gebruik van plantaardige medicijnen heel gewoon – men had immers niets anders. Door het distilleren van allerlei delen van planten en bloemen verkreeg men een heel scala aan (mogelijke) geneesmiddelen voor zowel inwendig als uitwendig (zalven, oliën, smeersels, kompressen e.d.) gebruik.

Pestepidemieën

Aanvankelijk hield de (Rooms-katholieke) kerk de touwtjes strak in handen wat betreft de controle op (nieuwe) soorten en vormen van medicijnen, maar dit veranderde halverwege de 14e eeuw, toen de zwarte pest door Europa raasde. In een poging het dodelijk tij te keren werd het gebruik van aromatische medicijnen vrijgegeven en toegestaan. Allerlei soorten kruiden en wierook werden verbrand in de hoop door de aromatische rook of damp bescherming tegen de uiterst besmettelijke ziekte te krijgen. Artsen droegen vogelbekachtige maskers, waarin vele kruiden waren gestopt. Het haalde echter over het algemeen zeer weinig tot niets uit.

ce3572ac83bebad9fe1414726f1c69c9_medium.

Processies met brandende kruiden tegen de pest.

In de 16e eeuw waren er ruim 70 verschillende extracten in omloop. Zij werden gebruikt in zowel geneesmiddelen als in cosmetica en parfums. Toen de zwarte dood, de pest, opnieuw toesloeg, zorgde de inmiddels uitgevonden boekdrukkunst voor een enorme verspreiding van de kennis over de medische werking van geuren en oliën van planten en bloemen. Hoewel het branden van kruiden, net als in de 14e eeuw, op zich in feite niets  uithaalde tegen de door ratten verspreide ziekte, was het wel opmerkelijk, dat veel van de overlevenden van de pest werkzaam bleken te zijn in parfumfabrieken, waar ze gedurende langere tijd waren blootgesteld geweest aan de (antiseptische werking van) etherische oliën.

Chemische stoffen

In de 16e en 17e eeuw ontdekten wetenschappers, waaronder de toonaangevende Paracelsus, een aantal minerale/chemische stoffen, die in medicijnen konden worden verwerkt.

2e060e7f6f04dd333aba5c7ba15f2c58_medium.Paracelsus (1493-1541) was geboren in Zwitserland, oorspronkelijk onder de naam Theophrastus Philippus Aureolus Bombastus von Hohenheim.  Later in zijn leven nam hij een Latijnse naam aan, hetgeen niet ongebruikelijk was in zijn tijd. Bescheiden in zijn keus was hij echter niet: Paracelsus betekent namelijk 'groter dan' of 'voorbij Celsus'. Daarmee gaf hij aan een stap verder te zijn dan (de oorspronkelijke) Celsus, een Romeinse geneesheer, die door zijn geschriften toentertijd nog steeds in hoog aanzien stond. Paracelsus was een theoloog, arts, astroloog, botanicus, toxicoloog, alchemist en occultist. Ook was hij bombastisch (daarin deed hij zijn eigen naam eer aan) en omstreden. Zo verwierp hij het systeem van de toen gebruikelijke klassieke geneeskunde en verbrandde een aantal van de tot dan geldende standaardwerken in de medische wetenschap, die van de Romeinse geneesheer Galenus (129-216) en van de Perzische Avicenna (980-1037). Zijn eigen visie op de geneeskunde was gebaseerd op vier pijlers: filosofie, astrologie, alchemie en ethiek (van de betreffende geneesheer). Op het gebied van alchemie was Paracelsus niet geïnteresseerd in het omzetten van lood in goud, maar om uit natuurlijk materiaal het geneeskrachtige middel te halen, waarbij het van de overtollige bestanddelen - de 'slakken'-  moest worden ontdaan. Hierdoor wordt Paracelsus vaak als grondlegger van de moderne geneesmiddelbereiding gezien.

Aanvankelijk werden de nieuw ontdekte minerale stoffen simpelweg aan (inwendige) medicijnen toegevoegd, later werden natuurlijke extracten er door vervangen. Dit vond plaats, niet alleen omdat dat goedkoper was, maar vooral omdat de minerale/chemische verbindingen sterker bleken te zijn en krachtiger werkten. Daarmee kwam van lieverlee een eind aan het gebruik van puur plantaardige, geurende stoffen en oliën in reguliere medicijnen ten faveure van het gebruik van mineralen en (later) chemicaliën.

 

Oxalis.

© 2014, foto's: Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

6903833240b67158d0e9561e5ae30e98_medium. Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Aromatherapie-in-de-moderne-tijd

Aromatherapie-opknappen-via-je-neus

Aromatherapie-de-verschillende-bereidingsmethoden

Aromatherapie-over-chemische-eigenschappen-en-componenten

Aromatherapie-over-opname-en-geurnoten

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

19/01/2016 08:09

Reacties (2) 

1
19/01/2016 08:26
Mooi artikel en - wat mij betreft - leerzaam. Ik kende de achtergrond van aromatherapie helemaal niet.
1
19/01/2016 08:25
Boeiend om deze geschiedenis van de geurtherapie te lezen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert