Muziek in onbekende talen

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Muziek

Een muzikaal reisje langs een aantal songs die ik niet versta, omdat ik de taal niet spreek. Maar ik kan ze wel waarderen. Er is meer dat ons verbindt dan onderscheidt.

 

Same old song, different words

 

6319de70c27ece1d0c6b30262f52815d_medium.

Het is mooi maar ik versta er geen bal van!

Toen ik als klein jochie voor het eerst naar muziek ging luisteren, begreep ik er meestal maar een beetje van. Nederlandstalige songs verstond ik uiteraard prima, hoewel ik niet altijd begreep waarover gezongen werd. Had iets te maken met onderontwikkelde levenservaring dat zo passend is voor iemand die nét ex-kleuter is.
Duits verstond ik vrij goed; dit lag aan het feit dat kinderprogramma's op de Nederlandse tv en op 'de Belg' maar op hele bepaalde tijdstippen werden uitgezonden. De ZDF bood zoveel meer. Ik herinner me wel dat ik het Duitse woord 'allerdings' altijd verstond als 'Aladdin'. 
Ik moet nu lachen om het koeterwaals dat mijn kinderbrein verstond bij Engelstalige liedjes. Dat koeterwaals is zo in mijn brein geëtst dat ik het nog steeds denk te verstaan bij liedjes uit die tijd.
Franse liedjes verstond ik niet, op een paar woorden na en Spaanse waren er maar heel weinig. Ik was apetrots op mijn 'Dos helados por favor', op vakantie.
Later, als je ouder wordt, ga je steeds meer verstaan en waarderen. Toch waren er ook songs in talen waar ik werkelijk geen houtje-touwtje van begreep. En toch deden ze me wat. 
Aan die songs wil ik dit artikel wijden.

 

1d0c5ee62d5ce742ed19ca9823d49e2e_medium.

Freddie Aguilar - Anak

Toen ik opgroeide was het programma Toppop voor mij en mijn zus bijna heilig. Onze ouders waren blijkbaar rebels, want ze vonden het geen enkel punt om tegen onze 'heilige huisjes' aan te trappen en van ongezouten commentaar te voorzien. Heel soms hoorden ze iets waarvan zelfs zij moesten toegeven dat het best wel aardig of gewoon mooi was. Dat kwam zeker niet elke week voor.
Ik weet de reactie van mijn moeder nog, toen ze voor het eerst de ballade 'Anak' van Freddie Aguilar hoorde. Niet alleen vond ze het wel mooi, maar het was vooral die voor mij onbegrijpelijke taal die haar bekend voorkwam en in verwarring bracht.
Freddie Aguilar komt van de Filippijnen en zingt in het Tagalog. Mijn moeder is opgegroeid met Nederlands en Maleis. Zij hoorde en voelde onmiddellijk overeenkomsten tussen de taal van de Filippijnen en die van Indonesië. Het woord 'anak' is inderdaad 'kind' in beide talen.
Nu ik iets meer weet van het Indonesisch en ik me daar op straat aardig kan redden, merk ik dat ik ook steeds meer overeenkomsten begin te horen. In mijn fantasie zie ik een volk dat de Indische Oceaan bevaart en een voorouderlijke taal spreekt, dat ooit zal evolueren tot de huidige talen. Mijn Indische kant voelt zich verbonden met dat volk en met de taal van dit lied. Munkin saya anak semua bangsa (misschien ben ik een kind van alle volken).

 

0015b25781e7b5916333e3c10ac3deaa_medium.

Omega - Ezust esö

Ergens in de jaren zeventig zette ik de radio aan en luisterde naar een interessant programma over rock van achter het IJzeren Gordijn. Interviews met bands uit Oostbloklanden en korte concerten. Ik was toen helemaal 'into' symphonic rock en er was een band die muziek maakte in die stijl. Die band was Omega uit Hongarije.
Ik had trouw mijn cassetterecordertje aangezet en heb de tape later nog vaak geluisterd. Ik vond het interview interessant. Het idee dat je in een communistische dictatuur heel goed op je woorden moest letten, dat je als 'rocker' sowieso met argusogen werd bekeken, dat snapte ik wel. Dat de jongens van Omega daarom veel in Science Fiction-termen zongen (in bijna elke song kwam het woord 'csillagok' wel voor, wat 'sterren' betekent), die logica snapte ik ook: communistische overheersers kunnen zich geen buil vallen aan teksten over een mooie toekomst. Wat mij verbijsterde en een gevoel van bewondering gaf, was hun mededeling dat ze veel van hun instrumenten zelf moesten bouwen, omdat er in Hongarije gewoon geen aanbod was.
Omega was en is in eigen land razend populair. Ze zijn opgericht in 1962 en bestaan nog steeds, na een onderbreking in de jaren 1987-1994. En hoewel ik nooit een fan was van de stem van de leadzanger János Kóbor, doet hun muziek me wel wat. Zeker dit nummer 'Ezust esö', wat 'Zilveren regen' betekent, als ik het goed heb.

 

977e4a6ebfd5558df6ac6ed366484ee1_medium.

Mory Kante - Yeke yeke

Halverwege jaren tachtig, Afrikaanse klanken en een volle dansvloer op bijna alle studentenfeesten. En dan gáán, totdat het zweet je van kruin tot voetzolen bedekt. Mijn herinneringen aan het nummer 'Yeke yeke' van Mory Kante. Een nummer waar ik ook nu nog nauwelijks stil bij kan zitten. 
Mory Kante is een muzikant en griot uit Guinee. Griotten zijn de traditionele dichters en zangers die de aloude oraal overgeleverde verhalen blijven vertellen en levend houden. Hij bespeelt de traditionele kora-harp en zingt in het Bambara, een taal die in West-Afrika in meer landen gesproken wordt. 
Hoewel hij in Nederland met één hitje als eendagsvlieg wordt beschouwd, is hij bij kenners van Afrikaanse muziek een begrip en een grootheid.

 

412cae32624be89d9cb410a0022bfb01_medium.

Ofra Haza - Im nin 'alu

Wat vrouwen betreft kan ik aardig oppervlakkig zijn. Ik heb er mee leren leven. Als ik een mooie song hoor, gezongen door een vrouw, dan zou uiterlijk geen rol moeten spelen. Maar dat doet het vaak wel.
   'Wie vind jij nou absoluut de allermooiste zangeres?', vroeg iemand mij eind jaren tachtig.
   'Niet moeilijk, Susannah Hoffs van The Bangles.'
   'Zo mooi zingt ze anders niet!'
   'Dat vroeg je toch ook niet?'
Maar Susannah Hoffs kreeg concurrentie. Van een Israëlische zangeres nota bene.

Ofra Haza werd in 1957 geboren in de sloppenwijken van Tel Aviv. Ze was een zangeres en actrice van Joods-Jemenitische afkomst. In 1983 werd ze tweede op het Eurovisie Songfestival, maar het was vooral de bewerking uit 1988 van haar song 'Im nin 'alu', die haar bekend maakte over de hele wereld. 'Im nin 'alu' is gebaseerd op een Hebreeuws gedicht van de 17e Eeuwse rabbi Shalom Shabazi. Haar songs zijn een mooie mix tussen traditioneel en modern, met soms een ultramoderne dancebeat. Wat vooral mooi is, is haar populariteit in Arabische landen, wat maar weer bewijst dat goede muziek bruggen kan slaan waar andere menselijke activiteiten dat niet kunnen. 
Helaas moet ik over haar in de verleden tijd schrijven. In 2000 stierf ze, 42 jaar jong, aan een AIDS-gerelateerde longontsteking. Veel te jong.

 

ca9dd018aac25d8aea5a92cc67c408d7_medium.

Clannad - Caislean Oir

Wie mogen er aanspraak op maken het oudste en oorspronkelijkste volk van Europa te zijn? Waarschijnlijk de Basken. Taalkundigen zijn in staat om alle gesproken talen in categoriën in te delen en kunnen gemotiveerde uitspraken doen over oer-talen van hele taalfamilies. De meeste talen in Europa stammen af van het Indo-Europees. Baskisch, Fins en Hongaars zijn uitzonderingen, de laatste twee zijn wel verwant.
Een oude tak zijn de Keltische talen, die bijvoorbeeld in Ierland in de vorm van Gaelic nog gesproken wordt. Als we teruggaan tot een paar eeuw voor Christus, horen we Keltische talen in vrijwel heel Europa.
De Ierse groep Clannad zingt in het Engels en in het Gaelic. Ik heb het altijd een bijzonder mooie, bijna sprookjesachtige taal gevonden. Het nummer 'Caislean Oir', wat zoiets als Gouden Kasteel betekent, brengt dat sprookjesachtige wel heel dichtbij.

 

bd4e9b7c9b8d61b8143d4210d454ca2c_medium.

Wes - Alane

Het is 1997 en op nummer 1 in Nederland staat een nummer van een zanger uit Kameroen, gezongen in de plaatselijke taal 'Duala'. Onzin? Een hoax? Nee, het is echt waar. De zanger is Wes Madiko en zijn song is 'Alane'. 
Een heerlijk, vrolijk en zonnig nummer. En ook al is het buiten tien graden onder nul, met deze song stijgt de gevoelstemperatuur al snel een graadje of vijftien.

 

070772b74f947b74b78e24772e7f7432_medium.

Cheb Khaled - Didi

In de jaren negentig kreeg de belangstelling voor 'World Music' een korte opleving. Dat kwam uiteraard ook door de de invloeden van 'etnische' muziek, die in een multicultureler Europa steeds minder onbekend en onbegrepen bleven. 
Een van de muziekstromen die bekender werd, was de Noord-Afrikaanse rai, die vooral in Frankrijk steeds meer mainstream werd. Een van de bekendste zangers op dat gebied is Cheb Khaled, die met 'Didi' een bescheiden hitje had. Zijn latere 'Aïsha' is wereldberoemd en veelvuldig gecoverd. 
Ik herinner me nog de eerste keer dat ik het hoorde, in 1992 of 1993. Een heerlijk nummer, met een zangtechniek die ik onmogelijk na kon bootsen. Een nummer dat me acuut in een zonnige stemming brengt. Het was de tijd dat een vriendin van me achter de bar van een Turks café stond. Ik kwam er 's avonds na het werken vaak over de vloer, als enige autochtone Nederlander. Ik kan je zeggen, na het werken smaken zwarte olijven, schapenkaas en een of twee raki's bijzonder goed.

 

80284d105ca4d242c88d55223a957def_medium.

Tarkan - Şıkıdım

In eigen land, Turkije, heeft hij de status van superster. Hij zingt niet alleen in populaire genres, maar maakt ook traditionele muziek. Ergens rond de milenniumwisseling maakte ik kennis met zijn songs 'Şıkıdım' en 'Şımarık'. Het is zijn enthousiasme, zijn vrolijkheid en over-the-top 'ondeugendheid' die bij mij altijd een hele grote grijns op mijn gezicht tovert, telkens als ik Tarkan hoor.

 

0de6b98e69c3ca9ce47392567018cd9c_medium.

t.A.T.u. - Ya Soshla S Uma

Nee, dit is niet mijn soort muziek. Als ik het hoor, denk ik aan de keren dat ik naast mijn ex-vrouw in de auto zat en zij de volumeknop open gooide om vervolgens lekker mee te blèren. Voetje nét iets te nadrukkelijk op het gaspedaal en de kilometers vliegen voorbij.
t.A.T.u. was een Russisch duo, Lena Katina en Yulia Volkova, dat vlak na de milenniumwisseling wereldberoemd werd en een aantal hits in het Engels had. Persoonlijk geef ik de voorkeur aan de Russische versies. 
In 2011 zijn ze uit elkaar gegaan. Wat ik zelf frappant vind is het feit dat ze zeker in het begin de indruk wekten (of met hun act wilden wekken) dat ze lesbisch waren. Iets dat in het Rusland van Vladimir Poetin nu natuurlijk ondenkbaar zou zijn.
Het nummer 'Ya Soshla S Uma' betekent zoiets als 'Mijn hoofd slaat op hol'. De Engelse versie is 'All the things she said'. 

 

db7339111fd210f3d48aaf8a96843eb5_medium.

Internationale taal

Eigenlijk maakt het me niet uit in welke taal een nummer gezongen wordt. Kwaliteit, passie en schoonheid is altijd te herkennen en verbindt ons allemaal, ook hebben we geen flauw idee wat de woorden zeggen. Daarom sluit ik af met twee écht universele talen. Een taal zonder woorden en een taal met verzonnen woorden.

9fc1bb1a7ed64945db2f15f8422ed558_medium.

Joe Jackson - Loisaida

Ik draai veel minder instrumentale muziek dan vroeger. Ik wil eigenlijk gewoon mee kunnen zingen, ook al ken ik de woorden niet. En als ik instrumentele muziek draai, dan meestal muziek met elektrische gitaren of saxofoons. Ik snap ook wel waarom, het zijn de instumenten bij uitstek om alle emoties die een menselijke stem kan laten horen op hun eigen manier weer te geven. Ik ken maar weinig instrumenten die dat zó kunnen. 
Joe Jackson bewijst dat voor mij heel goed in dit nummer uit medio jaren tachtig. Als ik 'Loisaida' hoor, probeer ik me in plaats van de saxofoon een zanger of zangeres voor te stellen. Het kost me geen enkele moeite.

 

ed3c67d98f4295cd11174099960518e0_medium.

The Police - Reggatta de Blanc

Ik sluit af met een nummer dat ik tijdens mijn eindexamen grijs draaide. Puur uit meligheid, met de volumeknop ver open. Na een examen moet je je toch even afreageren, nietwaar?
De taal is internationaal koeterwaals. Maar dat is niet de enige reden om er vaak naar te luisteren. Voor mij speelt zeker ook het ongelooflijk knappe percussiewerk van Stewart Copeland mee. Buitengewoon, wat die man hier laat horen.

14/01/2016 05:02

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert