Alle -niemen op een rij: betekenis en voorbeelden van bijzondere woorden

Door Rob gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

In dit artikel vind je een overzicht van de belangrijkste –oniemen (acroniem , antoniem, capitoniem, endoniem, eponiem, exoniem, homoniem , hyponiem , hyperoniem, metoniem, pseudoniem, retroniem en synoniem), hun betekenis en voorbeelden ervan.

Tags/labels: RobsWeetjes

Definitie acroniem

5fe2964219b60a9038314579807b2111_1393847Een acroniem is een afkorting waarbij een woord gevormd wordt door de eerste letter van een aantal woorden. Zo is het woord “laser” feitelijk een acroniem van “Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation”. De mooiste acroniemen vormen een woord wat zelf ook weer een betekenis heeft. Een mooi voorbeeld is het acroniem smart.

Defintie anacroniem

Een anacroniem is een acroniem waarvan de afkorting zo is ingeburgerd dat het een nieuw, op zichzelf staand, woord is geworden. Een mooi voorbeeld is het acroniem “laser”.

Definitie antoniem

Een antoniem is een woord met de tegenovergestelde betekenis van een ander woord. Zo is het woord  “levend” een antoniem van het woord “dood” en “mooi” een antoniem van “lelijk”.

Definitie capitoniem

Een capitoniem is een woord waarvan de betekenis verandert al naar gelang het wel of niet met een hoofdletter wordt geschreven. Een mooi voorbeeld is het woord “fiat“ dat een automerk wordt zodra je het met een hoofdletter schrijft.

Definitie endoniem

Een endoniem is een woord wat ter plaatse wordt gebruikt voor een topografische benaming. Zo noemen bij onze regeringsstad bijvoorbeeld “den Haag”. De Engelsen gebruiken echter de naam “the Hague” en de Franse praten over “La Haye”.

Definitie eponiem

Een eponiem is een woord dat afgeleid of afkomstig is van een persoon. Zo is de “saxofoon” genoemd naar Adolphe Sax en wordt energie per tijdseenheid uitgedrukt in “Watt”, vernoemd naar James Watt.

Definitie exoniem

Een exoniem is een in het buitendland woord voor een buitenlandse topografische benaming, een woord dat afwijkt van het ter plaatse gebruikte woord. Zo is “Maas” en exoniem van het Franse “Meuse” en “Keulen” het exoniem van het Duitse “Köln”.

Definitie homoniem

Een homoniem is een woord wat meerdere betekenissen heeft of twee woorden die hetzelfde klinken en een andere betekenis hebben. Zo is een “bank” een in park heel wat anders dan een “bank” waar je geld gaat halen. Het woord “vorst: kan koude betekenen maar “vorst” kan ook voor een koning staan. Het woord “wei” klinkt hetzelfde maar betekent iets anders dan “wij”.

Definitie hyponiem

Een hyponiem is een woord of een zin waarvan de betekenis meer dan gedekt wordt door een ander woord. Dat laatste woord is een hyperoniem. Een “mier” is een hyponiem van “insect”. Een “insect” is een hyponiem van “dier” en “dier” is op zijn beurt weer een hyponiem van “organisme”.

Definitie hyperoniem

Een hyperoniem is een woord dat meer dan de volledige betekenis van een ander woord of zin omhelst. Een “organisme” is een hyperoniem van “dier”. Een “dier” is een hyperoniem van “vogel” en een “vogel” is een hyperoniem van “duif”.

Definitie metoniem

Een metoniem is het gebruik van een woord of een zin om een bepaald concept of ding te beschrijven, waarvan de betekenis weliswaar in elkaars verlengde ligt maar geen semantische overeenkomsten vertoont. Een voorbeeld is het gebruik van “den Haag” of “het Haagse” als we het over de politiek hebben. Een ander voorbeeld is het gebruik van “het pluche” voor “de gevestigde orde”.

Definitie pseudoniem1a63b7b6f5743f6335e335379cdd93f3_medium.

Een pseudoniem, ook wel alias of schuilnaam genoemd, is een naam die wordt gebruikt door een persoon of een groep personen. Pseudoniemen worden soms gebruikt door schrijvers, zoals “Nescio” door “Jan Hendrik Frederik Grönloh”. Een ander voorbeeld is ‘007’ door “James Bond”.

Definitie retroniem

Een retroniem is een nieuw woord voor een bestaand begrip of concept. Vaak ontstaat de noodzaak voor een nieuw woord door technologische ontwikkelingen, waardoor het oude woord de lading niet meer helemaal dekt. Zo ontstond het begrip “akoestische gitaar” pas na de invoering van de “Elektrische gitaar”. Het begrip “papieren boek” wordt gebruikt sedert de invoering van “elektronische boeken” en e-readers.

Definitie synoniem

Een synoniem is een woord wat vrijwel dezelfde betekenis heeft als een ander woord. Dat maakt dat je de woorden vrijwel kunt uitwisselen. Zo zijn synoniemen van het woord “auto” bijvoorbeeld “wagen”, “bolide”, “automobiel” of “kar”.

09/01/2016 07:34

Reacties (1) 

27/06/2017 22:03
Mooi overzichtelijke voorbeeld!
Eigenlijk was ik op zoek naar een woord voor twee woorden die je vaak samen ziet zoals: Zwart/wit, peper/zout. Bestaat dat ook? Groet Elaine
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert