Fytotherapie: kruiden als basis voor de geneeskunde

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

026cd1f74ff19cd8fc0421c95d0ba1d4_1402845De kruidenleer, waarbij uit geneeskrachtige planten, bomen en struiken kruidengeneesmiddelen worden gewonnen, is niet alleen het fundament van de traditionele volksgeneeskunde, maar staat ook aan de basis van de reguliere medische wetenschap zoals wij die nu kennen.

Links: papaver.

Het eerste massaal vervaardigde, industriële geneesmiddel – het aspirientje van de Bayer – is immers volledig gebaseerd op de stof salicylzuur, een extract dat uit de bast van de wilg wordt verkregen en waarvan de pijnstillende werking al bij de Egyptenaren in de Faraotijd bekend was.

Fytotherapie zowel klassieke volksgeneeskunde als nieuwe wetenschap

Kennis van kruiden en planten is tegelijkertijd duizenden jaren oud en vrij nieuw. Zochten kruidenvrouwtjes, medicijnmannen, middeleeuwse monniken en artsen vroeger onophoudelijk naar de geheime krachten van een plant door de extracten ervan op zichzelf (of hun patiënten) uit te testen, tegenwoordig vindt dat testen plaats in keurige laboratoria onder klinische condities door ter zake kundige wetenschappers.

00fb0d4dc368b58b84abdf0ce7300d57_1402845Na de opmars en sterke lobby van de farmaceutische industrie en haar chemische geneesmiddelen raakten kruidenmiddelen aanvankelijk op een zijspoor. Het gebruik van kruiden bleef zelfs een tijd lang vrijwel beperkt tot de keuken. Sceptici, met de farmaceutische industrie voorop, gingen zelfs voluit in de aanval tegen de traditionele geneeskunde om, via de nieuwe wetenschappelijke methoden, de geneeskrachtige planten en kruiden te 'ontmaskeren' als zijnde frauduleus en niet ter zake doend. Maar wetenschappers vonden in plaats daarvan veel meer heilzame stoffen in bekende en onbekende planten dan verwacht. Er werden zelfs nieuwe geneeskrachtige werkingen van planten en kruiden ontdekt en in zowel de reguliere medicijnen als in nieuwe kruidengeneesmiddelen opgenomen.

Wanneer is een plant geneeskrachtig?

Een plant is geneeskrachtig, als zij stoffen bevat die een genezende werking hebben bij ziekten of aandoeningen, of die bepaalde klachten of symptomen verlichten. Aan de buitenkant van de plant is deze kwaliteit echter niet te zien. Daarnaast zijn er diverse plantenfamilies waarvan maar een paar leden geneeskrachtig zijn en de rest niet. Soms gaat het om de hele plant, soms om slechts delen, bijvoorbeeld de bast, de bladeren of de vruchten.

Bomen en struiken

1cd6fe041e0e696ab8a5841d2120a571_1402845Zowel bomen als struiken kunnen geneeskrachtige stoffen bevatten. In enkele gevallen worden daarvoor delen van de boomschors of bast gebruikt (bijvoorbeeld wilgenbast als pijnstiller).

Links: rozenbottels, de vruchten van de roos.

Maar het kan ook gaan om de bloeiwijze  (bijvoorbeeld de bessen van de wilde lijsterbes, die rauw laxerend werken en gekookt de eetlust opwekken) of het sap uit stam, takken of bladeren (bijvoorbeeld blad van de ruwe berk, dat als thee wordt gebruikt bij urineweginfecties en reumatische aandoeningen).

Vaste planten

96cbac44f92731e0800474874a710303_1402845De meest heilzame planten behoren tot de zogenaamde kruidachtigen. Dit zijn planten, die niet of alleen aan de onderkant verhouten. De stengels blijven kruidachtig. Deze vaste planten hebben een goed ontwikkeld wortelgestel.

Gedurende de lente en zomer slaan ze voedingsstoffen in de wortels op. Meestal sterven alle bovengrondse plantdelen in de herfst af en trekt de plant zich voor de winter in de grond terug. Wanneer in de lente de temperatuur weer stijgt, spreekt de plant de reservevoedselvoorraad aan en loopt weer uit. Enkele voorbeelden van de opslagplaats voor deze reserve is de bol (bloembollen, uien, knoflook) en de wortelstok (lelietje-van-dalen, munt).

Eén- en tweejarige planten

8c522c16322f0e3b052b290780a5b22c_1402844De levenscyclus van éénjarige planten – van ontkiemen, groeien, bloeien en zaad vormen – speelt zich dus in één groeiseizoen af. De zaden van éénjarigen bevatten nauwelijks water en kunnen daarom goed een strenge winter overleven. Het volgende groeiseizoen ontkiemen zij en begint de cirkel van voren af aan. Goudsbloemen, koriander en koolzaad zijn voorbeelden van eenjarigen.

Rechts: vingerhoedskruid.

Tweejarige planten groeien het eerste jaar uit tot stevige planten, sterven in de herfst voor een groot deel af en overleven zo de winter. In het tweede groeiseizoen komen zij pas tot bloei en vormen ze zaad. Daarna sterven de planten definitief af. Vingerhoedskruid, kummel (echte karwij) en selderij zijn voorbeelden van tweejarige planten.

'Uitheemsen'

Naast een aantal inheemse geneeskrachtige planten vind je tegenwoordig ook tal van planten, die oorspronkelijk afkomstig zijn uit andere streken of landen. Zij zijn in vroeger tijden waarschijnlijk meegebracht door (Romeinse) soldaten, monniken (voor de kloostertuinen), handelaren en zeevaarders (uitheemse planten als curiosa en handelswaar) en botanisten (uit wetenschappelijk oogpunt). Een aantal hebben zich aan ons klimaat en onze bodemgesteldheid aangepast en floreren in de natuur (bijvoorbeeld de cranberry), anderen hebben als sierplant of als keukenkruid weten te overleven (bijvoorbeeld het tuinkruid basilicum).

Giftige planten

de4e88108307a441fecc65c571c72b90_1402844Onder de geneeskrachtige planten bevinden zich ook soorten, die bijzonder giftig zijn. Net zoals dat bij vele chemische geneesmiddelen het geval is, kan een kleine dosis ervan zeer heilzaam zijn, maar is een grote dosis beslist schadelijk en vaak zelfs dodelijk.

Links: Wolfkers.

Enkele voorbeelden van giftige planten zijn: wolfskers (Atropa belladonna), boerenwormkruid (Tanacetum), vingerhoedskruid (Digitalis) en lelietje-van-dalen (Convallaria). Hoewel de heilzame werking van deze groep planten bewezen is, dienen zij uiteraard alleen door fytotherapeutische deskundigen met voldoende kennis van zaken in kleine hoeveelheden te worden voorgeschreven.

Werking van geneeskrachtige kruiden

Fytotherapie bevat geen natuurvreemde stoffen en de preparaten zijn daardoor beter door het lichaam op te nemen. De werking van geneeskrachtige kruiden is er op gebaseerd, dat het middel tegenovergesteld werkt aan de symptomen die men wil bestrijden. Enkele voorbeelden: bij koorts gebruikt men een kruid, dat bekend staat om een verkoelende werking; bij onderkoeling gebruikt men een kruid, dat bekend staat om een verwarmende werking, bij pijn gebruikt men een kruid, dat bekend staat om een verdovende werking. Fytotherapeutische preparaten zijn daarmee gestoeld op hetzelfde principe als de farmaceutische medicijnen.

a852c5df2dcb858b1fafb0e545f81a55_1402844Niet alle preparaten hebben een even sterke werking. Er zijn zwak werkende middelen zoals kamille (Chamomilla), matig werkende zoals valkruid (Arnica montana) en sterk werkende zoals vingerhoedskruid (Digitalis).

Links: kamille.

De juiste dosering is dan ook afhankelijk van de klacht en van het betreffende middel.

Inwendig en uitwendig te gebruiken

Sommige kruiden zijn specifiek geschikt voor inwendig gebruik, andere juist voor uitwendig. Van een kleine groep kunnen de preparaten zowel een inwendige als een uitwendige toepassing hebben.

9799472ffa8bef61b48d7ac2f6e00091_1402844Kruidenpreparaten, die inwendig worden toegepast, kunnen bestaan uit tabletjes, capsules, tonicums, tincturen en theemengsels. Enkele voorbeelden hiervan zijn:  mariadistel (Sylibum marianum – ondersteuning van de lever), guldenroede (Solidago officinalis - ondersteuning van de nieren), ginseng (Panax ginseng – ondersteuning voor lichaam en geest), groene thee (ondersteuning bij verbranding van vetten).

Rechts: guldenroede.

Kruiden preparaten, die uitwendig worden gebruikt, kunnen bestaan uit zalven, crèmes, geleien, emulsies, oliën, kompressen en pakkingen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: goudsbloemcrème (Calendula officinalis – ontsmettend en goed voor huidherstel), smeerwortelzalf (symphytum officinale – ondersteunend bij reumatische klachten) of komkommerkruidolie (Borago officinalis – ondersteuning van de huid bij veroudering, zwangerschapsstriemen, eczeem e.d.).

Tegelijk gebruiken met farmaceutische medicijnen?

Kruidengeneesmiddelen zijn over het algemeen goed tegelijk te gebruiken met farmaceutische medicijnen, omdat ze beide in eerste instantie uitgaan van symptoombestrijding. Echter, nooit geneeskrachtige kruiden combineren met een sterk middel zoals een (farmaceutisch) antibioticum; die combinatie wordt te sterk.

Conclusie

127b9304da0c4c74be060dd13fa9b759_1402846Fytotherapie is de oudste en langst gebruikte vorm van geneeswijzen. De geneeskrachtige kruiden worden zorgvuldig gekweekt, op het juiste moment geoogst en moeten aan hoge kwaliteitseisen voldoen.

Rechts: jonge Gingko biloba-boom.

Er worden voor de preparaten uitsluitend plantaardige stoffen gebruikt, dit in tegenstelling tot de farmaceutische (chemische) industrie en de homeopathie (zowel gebruik van plantaardig, dierlijk, mineraal als chemisch materiaal). De kruidenleer werkt vooral klachtgericht en symptoombestrijdend, evenals dat in de reguliere geneeskunde het geval is.

 

Oxalis.

© 2014, foto's: Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

 

59676839e6f579cdfa7fa88eb473a9be_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Alfred-Vogel-en-fytotherapie-kruidengeneeskunde

Fytotherapie-korte-geschiedenis-van-de-kruidengeneeskunde-in-Europa

Fytotherapie-en-de-verschillende-kruidengeneesmiddelen

Fytotherapie-een-bijzondere-vorm-gemmotherapie

Fytotherapie-en-homeopathie-overeenkomsten-en-verschillen

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

08/01/2016 15:32

Reacties (3) 

1
09/01/2016 11:29
Goed en duidelijk omschreven
1
08/01/2016 15:52
Interessant artikel.
1
08/01/2016 15:51
Boeiend artikel. Altijd interessant om iets over de achtergrond te lezen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert