Kompas van trekvogels

Door Vita gepubliceerd in Dieren en natuur

Veel trekvogels keren in het voorjaar terug naar dezelfde broedplaats als het jaar daarvoor. Het is niet ongebruikelijk dat een vogel in precies dezelfde Nederlandse tuin of hetzelfde weiland gaat broeden als vorig jaar. Maar in de winter zat deze vogel wel in Zuid-Europa of Zuid-Afrika. Wetenschappers hebben talloze experimenten uitgevoerd om te achterhalen hoe de trekvogels zich tijdens de lange afstanden die ze vaak afleggen oriënteren. Sommige eigenschappen van vogels om zich te oriënteren zijn aangeboren. Bijvoorbeeld bij een koekoek die zijn ouders nooit heeft gezien. Een koekoeksei wordt door moeder koekoek in het nest van een andere vogelsoort gelegd en deze ander vogelsoort zorgt voor de jonge koekoek. Toch weet die jonge koekoek feilloos de trekperiode en de trekroute naar de winterverblijfplaats van koekoeken te vinden, het oriëntatievermogen van deze vogel is dus aangeboren. Proeven met vogels die in gevangenschap zijn opgegroeid laten ook dit aangeboren gedrag zien. De gekooide vogels werden bijvoorbeeld in verkeerde richtingen losgelaten zodat ze boven de oceaan uit zouden komen maar eenmaal bij Spanje in de buurt wisten ze op oriëntatievermogen hun koers op tijd bij te stellen zodat ze toch in Afrika terecht kwamen. Het oriëntatievermogen van de niet in het wild opgegroeide vogel bleek nog net zo goed zo te werken als die van zijn soortgenoten die in het wild zijn opgegroeid.

9f1131a3402cf1ec72e28204ab420b90_medium.

Vogels met kompas op zon, ster en aarde

De trekrichting en de periode weten de vogels, maar de vogel moet ook op de juiste koers weten te blijven. Dit doen ze door een aangeboren kompas. De trekvogels oriënteren zich op de zon, ze hebben een aangeboren kompas waarmee ze de juiste correctie uitvoeren op basis van de stand van de zon. Onder de trekvogels zijn ook nachttrekkers, deze vogels oriënteren zich op de sterren en dan vooral op de poolster omdat deze op een min of meer vast punt in het noorden staat. Dagtrekvogels gebruiken dus hun aangeboren zonnekompas en nachttrekvogels een sterrenkompas. Maar soms is het geheel bewolkt en heeft deze oriëntatie niet zoveel nut. De vogel heeft dan nog een aangeboren kompas: het magnetische kompas. De trekvogel kan het magnetisch veld van de aarde voelen en zich hierop oriënteren. Sommige trekvogels lijken zich ook te oriënteren op geluid, ultrasone trillingen, die voor de mens nauwelijks waarneembaar zijn, zoals geluid van een zee, kilometers ver.

Oriëntatie trekvogel en navigatie experiment

dfe10894c9bc7d74f9f65db13f685b64_medium.

Een Nederlandse bioloog voerde eens een experiment uit. De bioloog Albert Perdeck ving circa 11.000 spreeuwen in de omgeving van Den Haag. Hij gaf alle spreeuwen een pootring en nam ze mee het vliegtuig in naar Zwitserland. Hij liet de vogels los in Basel, Zurich en Geneve. De normale overwinteringgebieden van deze spreeuwen liggen in Zuid-Engeland en Noord-Frankrijk. Er volgde een opmerkelijk verschil in het gedrag van jonge spreeuwen en volwassen spreeuwen.

De jonge spreeuwen gebruikten wel hun ingebouwde kompas maar hielden hun normale vliegrichting die ze vanuit Nederland zouden hebben uitgevoerd en kwamen hierdoor terecht in Zuid-Frankrijk en Noord-Spanje. De meeste oudere spreeuwen bleken in staat om te begrijpen dat de plek waar ze zich bevonden en waar hun bestemming moest zijn anders was dan normaal. Ze konden van hun gebruikelijke vliegrichting afwijken om toch op de juiste bestemming uit te komen.

De oriëntatie van de trekvogel is door onderzoekers dus wel duidelijk aangetoond, de navigatie van de vogel roept echter, ondanks talloze proefnemingen, voorlopig nog meer vragen dan antwoorden op.

31/12/2015 18:03

Reacties (2) 

1
05/01/2016 19:39
toch raar hé
Graag gelezen!
1
01/01/2016 06:53
Bizar eigenlijk, een echt wonder van de natuur.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert