De wonderlijke en kunstzinnige wereld van het kleine - elektronenmicroscopische beelden

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Weird Science

Wetenschap en kunst, gaat dat samen? Wetenschappers vinden kunstenaars vaak zweverig en naïef. Kunstenaars noemen wetenschappers koud en kil. Ik ben het er niet mee eens. Beide werelden gaan prima samen. Kijkt u maar.

 
Schoonheid op het allerkleinste niveau

 


Wat is mijn achtergrond?

Ooit, in een ver verleden heb ik Biologie gestudeerd. Voor zolang ik me kan herinneren, heb ik me geïnteresseerd in natuurwetenschappen. Ook nu nog. Zend een prachtige documentaire uit en ik zit gekluisterd voor de buis. Mijn zoontje kan ook vol overgave kijken naar mieren en pissebedden, net als ik.
Maar ook kunst laat me bepaald niet koud. Mooie boeken, ik heb ze verslonden en hou daar voorlopig ook niet mee op. Mooie schilderijen of beeldende kunst, het kan me diep raken. In mijn studententijd begon ik met toneelspelen en zingen. En kwam zo in twee wereldjes terecht. Twee wereldjes die onderling vaak bijzonder slecht communiceren.

006acc441e2bfb290ffd554db7120d0b.jpg

Ik en het wetenschappelijke wereldje

Ik kon me groen en geel ergeren aan bepaalde uitwassen van het wetenschappelijke wereldje. Het niet in simpele taal kunnen uitleggen waar je mee bezig bent. Altijd afstandelijk formuleren, alsof emotie bij wetenschappelijk onderzoek geen enkele rol speelt. Vaak hebben wetenschappelijke ontwikkelingen een maatschappelijke consequentie. Ik stoorde me aan het feit dat zij die het kunnen weten te weinig hierover nadachten of de discussie over lieten aan anderen. De belangrijkste drie lessen uit mijn wetenschappelijke opvoeding zijn deze:

  1. Als jij iets beweert, ben jij verantwoordelijk voor het bewijs. En als je iets buitengewoons beweert, heb je te zorgen voor buitengewoon bewijs. En geloven we je niet? Dan moet je gewoon je huiswerk beter doen.
  2. Wetenschap houdt zich met ongelooflijk mooie dingen bezig. En doet dat op een logische en gestructureerde manier.
  3. Wetenschap zit altijd in een schijnbaar paradoxale spagaat. Aan de ene kant moet je openstaan voor de meest originele en innovatieve ideeën; aan de andere kant moet je elk idee en de bewijsvoering erachter op een hele strenge en structurele manier onderwerpen aan skepsis en 'rules of evidence'. Alleen zo scheid je de waardevolle en vruchtbare ideeën van bullshit. Mensen die dit 'arrogantie' noemen, begrijpen het proces niet en hebben maar al te vaak iets te "verkopen", meestal een claim met niet-bestaand, al tijden geleden weerlegd of dubieus bewijs, of een vorm van geloof. 

fb579bcf163ad26cb286cdb7eac70faa.jpg

Ik en het artistieke wereldje

Ik kon me geel en groen ergeren aan bepaalde uitwassen van het artistieke wereldje. Overdreven en luide interessantdoenerij, veel slachtoffergedrag (kunst scheppen is lijden en oh, zie mij toch zielig en vooral zo gevoehoehoelig zijn!), voorliefde voor pasklare flauwekul-theorietjes, afkeer van alles dat met wetenschap en vooral ‘cijfers’ te maken had. Vage niet-concrete manier van communiceren…En ondanks deze kleine ergernisjes, zulke ongelooflijk mooie creaties!


Beide wereldjes samen

Allemaal stereotype. Ik genoot er van als beide werelden samenkwamen. Want dan gebeurde er vaak wat wonderlijks….Dan bleken de ‘wetenschappers’ ineens wel in staat om emotie aan hun werk toe te voegen. Waardoor hun verhalen een stuk toegankelijker en interessanter werden. En bleken kunstenaars plotseling in staat om inspiratie op te doen uit het werk van die koude kille ‘mannen in laboratoriumjassen’.
Ik kan niet anders dan met verwondering en emotie kijken naar de wereld om ons heen. En het maakt me niet uit of het veel groter is dan ik, zoals sterrenstelsels, of veel kleiner, zoals micro-organismen of virussen. Schoonheid zit overal. Geloof je dit niet? Dan ga ik het toch even bewijzen. Dat hoort nou eenmaal zo.
Voor nu ga ik me concentreren op het kleine. Een blik in een wereld die voor ons normaal moeilijk zichtbaar of compleet onzichtbaar is.


Elektronenmicroscopie

Iedereen zal wel eens een insect hebben gezien door een vergrootglas, een haar of een vleugel van een vlieg door een microscoop. Veel meer details dan met het blote oog. Maar het kan een stuk mooier, als je gebruik maakt van een elektronenmicroscoop. Het voert te ver om in detail uit te leggen hoe elektronenmicroscopie werkt. Doe ik misschien een andere keer. De essentie is dat je met een elektronenmicroscoop dingen veel sterker kan vergroten en meer detail kan zien dan met een klassieke lichtmicroscoop.
De ‘gewone’ elektronenmicroscoop stuurt een elektronenbundel door een heel dun plakje weefsel. Een plakje van ongeveer 60 nanometer dik. En 1 nanometer is een miljoenste millimeter. Dun dus. Ik heb het gedaan, met een automatisch werkend en goed afgesteld diamantmes is het niet zo moeilijk. Je kan dan bijvoorbeeld heel goed het binnenste van een cel zien.

bfd3e6191cfd1bcccd5d8cf7f41c2b3a.jpg

Een scanning elektronenmicroscoop maakt gebruik van een elektronenbundel die een object in een vacuüm scant, in 3D. Het is uitermate geschikt om extra details te zien op relatief grote objecten. En als je de beelden met de computer inkleurt, openbaart zich een hele mooie en interessante wereld. Loop je even mee? Pas wel op, sommige beelden zijn misschien ‘eng’. Ik zou het jammer vinden als ik je nachtmerries bezorg…

 

79c1f26010a286c438755ab1712de51c_medium.

1.    Antieke pilaar?

Een archeologische vondst? Een stukje pilaar, uit de Griekse of Romeinse oudheid, of nog beter…van Atlantis? Jammer, maar helaas. Geloof het of niet, maar dit is een heel apart gevormde sneeuwvlok. Zo te zien eentje van 1000 µm, dus 1 millimeter. Dit red je niet met het blote oog en onder een lichtmicroscoop is het binnen de kortste keren gesmolten. Wat opvalt is de zeshoekige vorm. Dat is bij elke sneeuwvlok zo.

 

a423f6066f14216f619f1ba7e96efc96.jpg

2.    Beeldende kunst?

Een greep uit het werk van een beeldend kunstenaar met een voorliefde voor ronde en ovale voorwerpen? Ja, dat klopt. De kunstenaar luistert naar de naam ‘Moeder Natuur’. Dit is stuifmeel, van verschillende planten. Ik vind ze erg mooi, hele mooie symmetrische vormen, maar kan me voorstellen dat mensen die last hebben van hooikoorts er anders over denken.

 

3288f1fd062776c3582e8b63a388675a.jpg

3.    Pluggen met draden?

Op het eerste gezicht dacht ik aan een server in een computerruimte. Allerlei verbindingen en vrije plekken. Wel een beetje vreemde pluggen. Het is dan ook wat anders. De spintepels van een spin, met gesponnen draad.

 

5bdd881c3921712a675d71db0cd0f12d_medium.

4.    Zeewier of algen?

Ik dacht het eerst aan een dik pak zeewier of algen. Maar geen idee wat die haken op de zeebodem dan moesten zijn. Maar het is wat dichter bij huis en ook niet eens zo sterk vergroot. Velcro, of klittenband, beide oppervlakten op elkaar.

 

70af8d0aff574af48ddb4eedd5c71325_medium.

5.    Design kliko’s of regentonnen?

Goede industrieel ontwerpers of kunstenaars kunnen van normale gebruiksvoorwerpen iets heel aparts en kunstzinnigs maken. Zijn dit dan design kliko’s, regentonnen of voorraadbussen? Het laatste komt het dichtst in de buurt van de waarheid. Het zijn eitjes van een vlinder, zo te zien allemaal uitgekomen.

 

72177f1bc0fd1babf2bcd89610e5f1a4_medium.

6.    Aliens are among us?

Zou je denken, hè? Heel vreemd wezen, moet wel buitenaards zijn. Gevonden in Area 51?  Nee, op de zeebodem, op die plek waar nieuwe aardkorst wordt gevormd en het water gloeiend heet is. En dit beestje kan daar tegen. Een wormpje van ongeveer 1 millimeter groot. Lekker bekkie, vind je niet?

 

9068a6d1c14a25de94e064e56b286d87_medium.

7.    Grand Canyon?

Het lijkt er wel op. Een luchtfoto van de Grand Canyon. Maar het is toch een heel stuk kleiner. Het is het oppervlakte van metaal, onderworpen aan een stresstest, om te bepalen onder welke spanning het breekt.

 

aaf7696b45d95cc94f4e4a12ea27bc64_medium.

8.   Hagelslag?

Het hagelt, het hagelt, grote korrels Venz. Wie is er niet groot geworden met die reclameslogan? Maar is dit wel hagelslag? Je zou het zo denken, maar deze variant staat niet bij Appie Heijn in de schappen. Beetje dodelijk spul namelijk. In werkelijkheid zien we hier een heleboel bacteriën van het type Vibrio cholerae. De veroorzaker van cholera, de bacterie die jou letterlijk en figuurlijk de ‘kolere’ wenst.

 

c785c23fbee9642a7979397b16c1e2f7_medium.

9.      Macaroni op een bedje van zeewier?

Waar het precies op ligt, weet ik niet. Maar dit is niet een gerecht dat je in een sterrenrestaurant mag verwachten. In geen enkel restaurant, trouwens. De stukjes macaroni zijn namelijk bacteriën, en wel van het geslacht Campylobacter, bacteriën die bij mensen regelmatig gastro-enteritis veroorzaken, compleet met koorts, heftige buikkrampen en waterige, soms zelfs bloederige diarree.

 

10.    Drie foto’s van ‘creepy crawly critters’

Mensen die een afkeer hebben van insecten kunnen het volgende beter overslaan. Want ik laat je hier een vlo, een hoofdluis en een tropische rups zien in detail. Zijn ze alleen maar vreemd en eng, of kan je hier ook schoonheid in zien?

8ca919881822533965923d572fb182fb_medium.

88cc7a7300acd97588c2008993bee610_medium.

 

612d6e40e6528129e50f873065153142_medium.

Die rups doet me een beetje denken aan de film "The Nightmare before Christmas".


11.    De kunst van Luke Jerram

Luke Jerram is een Engels beeldend kunstenaar die zich onder andere laat inspireren door elektronenmicroscopische beelden. Zijn werk is hier te bewonderen.
Ik laat twee glazen kunstvoorwerpen van zijn hand zien.

acaf9a6b2f41c64ed60b9393118821d6_medium.

Deze mooie bolvormige structuur is in werkelijkheid iets dat wij nooit tegen willen komen. Het heeft onder meer de dood van Freddy Mercury veroorzaakt: het AIDS-virus. Een vreselijk ding, maar toch kan ik er de schoonheid van zien. Op een afstandje, dat dan weer wel.

6f5c033e02796c6215bbeb6af85b074b_medium.

Deze ingewikkelde constructie met lange en bizarre uitstulpingen hebben wij allemaal in ons. Vele miljarden, meer dan er mensen op deze wereld rondlopen. Ze voelen zich uitstekend thuis in ons darmstelsel. Zij hebben ons nodig en wij hen. Ze helpen ons met het verteren van plantaardig voedsel en delen de opbrengst netjes met ons. Het is de bacterie Escherichia coli. Onze ontlasting bestaat voor een groot deel uit hun soortgenootjes; de overbekende geur produceren zij ook.

Kunst en wetenschap, het gaat prima samen. Gewoon een kwestie van je blik verruimen. Ik ben nog lang niet uitgekeken.

 



 

 

20/12/2015 15:32

Reacties (7) 

1
20/12/2015 18:08
Ik vind die rups een lief koppie hebben. -))
1
21/12/2015 12:59
Ik ook. Ik ben echt helemaal weg van dat maffe wormpje met zijn maffe bekkie.
21/12/2015 13:24
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Ja is een schatje om te zien.
1
20/12/2015 17:12
Weer een super artikel.
21/12/2015 12:59
Dank je! Het is ook een dankbaar onderwerp om mee te spelen.
1
20/12/2015 17:11
Interessant. Geboeid gelezen en bewonderd.
21/12/2015 13:00
More where that came from... ☺☺
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert