Tradities rond Kerstmis in Duitsland – Das Christkindl

Door ZiaRia gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

36495163135ddd2903b11348ebb34fc1_medium.De huidige tradities van rijkelijk opgetuigde kerstbomen en versierde huiskamers worden over het algemeen toegeschreven aan vooral Duitsland, maar ze zijn zeker ook terug te vinden in andere Duitstalige landen zoals  Oostenrijk, Liechtenstein en delen van Zwitserland. Op zich is dat niet zo gek, want enerzijds kennen deze landen allemaal de oude (Germaanse/Keltische) traditie van versierde bomen rond de winterzonnewende, anderzijds heerste hier later sterk het Rooms-katholieke geloof met de feestelijke adoratie van de geboorte van Christus. De kale eik van de Germanen en Kelten werd door de kerk vervangen door een eeuwig groene den of spar. De boom kreeg de rol van de Bijbelse boom van kennis van goed en kwaad toebedeeld, waarbij de er in gehangen appels, noten en zoetigheden stonden voor de verboden vruchten. De oude heidense en de nieuwe Roomse tradities werden zo probleemloos aan elkaar gekoppeld.

Wie geeft de geschenken?

2ab1f6d119d789c353791ec027f367df_medium.Tot en met de middeleeuwen gold er een andere traditie in grote delen van Duitsland. Op 6 december werd de Roomse heilige St.-Nikolaus vereerd en bracht hij – net als vandaag de dag nog steeds in Nederland en België – kleine geschenken (meestal snoepgoed) voor de brave kinderen mee.

Dit duurde eigenlijk tot aan de reformatie.

De Reformatie en de invloed van Luther

d9f59abc2b261a7db1e89499eaedd7cf_medium.1517 wordt officieel gezien als het begin van de Reformatie. Luther, die niet tegen het Roomse geloof maar wel tegen de verwording van de Roomse geestelijkheid was, publiceerde toen zijn 95 stellingen van kritiek in een lijvig boekwerk. Hij was wars van wat wij nu de commercialisering van de kerk zouden noemen. De aflaat, het afkopen van de zonde (feitelijk alleen weggelegd voor de rijken), was hem een doorn in het oog. Rond 1506 begon de Rooms-katholieke kerk zelfs met het 'aanbieden' van de zogenaamde jubileumaflaat, die puur in het leven was geroepen om de nieuwbouw van de Sint-Pietersbasiliek in Rome te bekostigen. De verkoop van de jubileumaflaat leidde in Duitsland tot bijzonder schimmige praktijken, waardoor voor Luther de maat vol was. Zijn felle kritiek leverde hem veel medestanders op en leidde uiteindelijk tot een scheuring in de kerk.

Van St.-Nikolaus naar das Christkindl

7f42b7caa2acb30b2898bf56ba805fb6_medium.Naarmate Luther meer volgelingen kreeg en meer invloed kon uitoefenen, nam het Lutherse evangelisme steeds meer afstand van de Rooms-katholieke praktijken. Zo vond Luther het vereren van Roomse heiligen onzin. Voor hem was de geboorte van de Heilige Christus het belangrijkste evenement. In zijn ogen was het het Christuskind, dat ons het grote geschenk van het geloof had gebracht, een veel belangrijker gever dan de man met de rode mijter. En zo veranderde halverwege de 16e eeuw 'pakjesavond' in het Lutherse Duitsland van St. Nikolaus op 6 december naar Kerstavond. Voortaan kwamen de geschenken dan ook van das Christkindl, die – met een engelachtig uiterlijk, maar vrijwel altijd onzichtbaar – op Kerstavond alle goede gaven onder de Kerstboom neerlegde.

De Rooms-katholieke bevolking vond het idee zo mooi, dat dit geheel uit de jonge Lutherse traditie werd overgenomen. Sindsdien gold voor de kinderen, dat niet alleen de geschenken door das Christkindl werden gebracht, maar dat ook de kerstboom door hem werd opgetuigd.

En hoe zit het met de Kerstman?

Het verhaal van de dikke Kerstman met zijn rendieren is in Duitsland een beetje overgewaaid uit de Verenigde Staten.

Tegenwoordig lopen de verhalen over de gulle gever dan ook uiteen. De vrolijkheid en gezelligheid van de verhalen rond de Kerstman willen de niet- of minder kerkelijke Duitsers nogal eens overhalen het stichtelijke verhaal van das Christkindl achter zich te laten.

ace7bfc2c7ae6ceadfc56bbca1b86333_medium.86cd2e7b1f6c13577e811e056fa7e1df_medium.

Echter, over het uiterlijk van de Kerstman is men het nog niet helemaal eens en lopen de ideeën wonderlijk genoeg nog aardig uiteen.

Een nog jonge traditie in Duitsland: de Adventskrans en de Adventskalender

72053b3fd71567875e4d17f9b4d1e82a_medium.Twee typische gebruiken, waarmee men zich in Duitsland op Kerstmis voorbereid, zijn toch wel de Adventskrans en de Adventskalender. Deze worden 4 weken voor Kerstmis in gebruik genomen.

Adventskrans

Een Adventskrans is meestal een ring van dennengroen, die al dan niet is versierd met dennenappels, noten en/of fruit en die altijd 4 grote kaarsen bevat. Elke zondag vòòr Kerstmis wordt één kaars aangestoken, totdat ze uiteindelijk allemaal branden – dan is het Kerstmis. Het idee van de krans kwam van de protestantse theoloog Johann Hinrich Wichern. ab40851aa8dd8fa59c3ba0166fdc673f_medium.Hij bestuurde een tehuis, waar hij veel kinderen uit arme gezinnen opving. Om hen te helpen bij het aftellen van de dagen tot Kerstmis, maakte hij in 1839 een grote krans met daarop 4 grote kaarsen voor de Adventszondagen en 19 kleine kaarsen voor de andere dagen. Destijds was het gebruikelijk om elke dag een nieuwe kaars aan te steken, waarbij de laatste kaars op 24 december zou branden. Later, toen men minder afhankelijk werd van kaarsen als verlichting, werd de hoeveelheid kaarsen teruggebracht tot de 4 grote kaarsen voor de Adventszondagen.

Adventskalender

de4b0b6674d6c614b0b360d7832afa3f_medium.De Adventskalender is een speciale kalender, waarmee eveneens de dagen van de Advent, tot aan Kerstmis, worden afgeteld. Na de Adventskrans waren er in de Evangelische gemeente al verschillende manieren geweest om vooral kinderen te helpen de dagen af te tellen. De echte Adventskalender ontstond pas in het begin van de 20e eeuw.

De versie, die nu het meest bekend is, die met de te openen luikjes of deurtjes, stamt overigens uit het begin van de jaren 1920. Hoewel de vier weken van de Advent in feite starten op of rond 26 november, telt de Adventskalender meestal maar 24 deuren en loopt van 1 tot 24 december. Elke dag mag er één deurtje worden geopend, waarbij de laatste – 24 december – de grootste is. Achter die deurtjes van de dagen zaten vanouds afbeeldingen, gedichtjes of korte stukjes van een verhaal (meestal het geboorteverhaal van Christus). Tegenwoordig zitten er vaak kleine cadeautjes (speelgoed of snoep) achter de deuren verstopt.  Speciaal zijn de persoonlijke, zelfgemaakte Adventkalenders in de vorm van kleine zakjes, mandjes of zelfs een miniladekastje, die dan door de ouders of grootouders worden gevuld met kleinigheden.

Klassieke gerechten bij het Duitse Weihnachtsdinner

Kerstavond en eerste Kerstdag worden meestal in de familiekring gevierd. Het hoogtepunt blijft – naast het uitpakken van de geschenken – het gezamenlijke Kerstdiner. Een aantal gerechten hebben inmiddels een klassieke status gekregen in het Duitse Weihnachtsdinner en zullen dan ook bij veel families standaard op tafel komen. Van oudsher is een aardappelsalade met knakworstjes een zeer populair bijgerecht. Een belangrijke groente is vaak rode kool, een winterse groente, die goed past bij vlees, wild of gevogelte.

0b4984321d1c3acb0757ece7857e1db5_medium.

Verder komt er traditioneel een gevulde vogel op tafel; anders dan in bijvoorbeeld Groot-Brittannië gaat de voorkeur hier meestal uit naar een gans of een eend. In sommige delen van Duitsland ziet men een stuk wildgebraad echter als een typisch Kerstgerecht, terwijl men in het zuiden ook nog wel eens voor een klassiek visgerecht (vooral karper) wil gaan.

48e16ef66b1d47c5fa3eab05a0010ae3_medium.Als nagerecht komen meestal een zelfgebakken taart, maar ook wel Lebkuchen of Plätzchen, een soort kerstkoekjes, op tafel. En op eerste Kerstdag is geen Duitse ontbijttafel compleet zonder een heerlijk gevuld Weihnachtsbrot of kerststol.

Frohe Weihnachten!

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2015) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

5e5dfa3cd12c650b2ba4cf0270c6ca97_medium.Zie voor andere artikelen bijvoorbeeld ook:

Tradities-rond-Kerstmis-in-Groot-Brittannië-A-Christmas-Carol

Tradities-rond-kerstmis-in-Italië-Presepio-Pandoro-en-Panettone

Tradities-rond-Kerstmis-in-Rusland-Grootvader-Vorst-en-de-Sneeuwmaagd

Tradities-rond-Kerstmis-in-Scandinavië-het-Julefeest

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(1)-Santa-Claus-en-Chris-Cringle

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(2)-The-Elf-on-the-Shelf

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

19/12/2015 13:42

Reacties (4) 

1
31/12/2015 10:04
Eigenlijk een heel leuk idee: de Adventskrans en de Adventskalender. Je moet er maar op komen.
1
29/12/2015 08:44
Bijzonder, hoe een oude traditie ('Sinterklaas') wordt overgenomen door een nieuwe (das Christkindl) en dat allemaal door een kerkhervormer. Leuk om te weten.
1
20/12/2015 16:03
Leuk om te lezen, wordt een mooie serie!
1
19/12/2015 14:22
mooi verhaal
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert