Tradities rond Kerstmis in Groot-Brittannië - A Christmas Carol

Door ZiaRia gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

9b2d95e96ea02d00a30736594627f9bf_medium.Toen Charles Dickens in 1843 zijn bijzondere Kerstverhaal A Christmas Carol publiceerde in Londen, werd dit voor velen een graadmeter van de manier waarop men  Kerstmis wilde vieren. Vooral de gegoede burgerij bleek zeer onder de indruk van de gezelligheid en warmte, die de viering in het verhaal bepaalden. Dit wel in scherp contrast met de armoede in de onderste lagen van de samenleving, maar daar kon immers wat aan worden gedaan; zelfs Ebenezer Scrooge ontdooit tenslotte, wanneer hij van de 'milk of human kindness' heeft geproefd en geeft dan veel geld en geschenken aan de armen.

Vond Charles Dickens het Britse Kerstfeest uit?

Veel van Dickens' ideeën over de viering van Kerstmis zijn zeer bepalend geweest voor manier waarop men in Groot-Brittannië (en ook wel daarbuiten) het Kerstfeest beleeft, maar hij was niet de enige steenlegger van de feestelijke Kerstviering van vandaag. Ook de c4efae56632708b60361b1eedc63d75c_medium.(Duitse) Kersttradities van de koninklijke familie wegen daarin sterk mee.

De ideale Kerstviering is voor velen toch nog steeds samen met familie en/of vrienden, het liefst met een uitgebreid feestmaal en het geven van geschenken. Het doen van gezelschapsspelletjes of samen zingen en dansen zijn eveneens nog steeds populair om de dagen gezellig door te brengen. Daarbij komt ook de liefdadigheid voor de armen en minder bedeelden in de vorm van kerstpakketten of kerstmaaltijden, die vanuit kerkelijke of charitatieve instellingen worden uitgedeeld.

Rechts: Ghost of Christmas Present en Scrooge.

Waarom de ideeën van Dickens in Groot-Brittannië op zo'n vruchtbare bodem vielen? Daarvoor moeten we terug in de tijd.

Veranderingen in geloof, kerk en Kerstfeest

92925fbbdcf3969da276a9fffb535713_medium.In het oude, voorchristelijke Groot-Brittannië kende men net als elders in Europa het Julefeest tijdens de winterzonnewende. Na de kerstening bleef het feest eeuwenlang gehandhaafd als het (katholieke) geboortefeest van Christus, waarvan de viering in de vorm van missen in de kerk het belangrijkst waren. Om iedereen de gelegenheid te geven in de kerk aan de viering mee te doen, werd 25 december zelfs een algemene (katholieke) vrije dag.

Anglicaanse kerk onder Hendrik VIII

Dit beeld wijzigde ietwat, nadat Hendrik VIII als vorst de kerk 'overnam'. In 1533 wilde Hendrik VIII namelijk trouwen met zijn geliefde Anna Boleyn. Hij was echter al gehuwd met Catharina van Aragon, die hem helaas geen zoon had kunnen schenken. De toenmalige aartsbisschop van Canterbury, Thomas Cranmer, willigde zijn verzoek. Hij verklaarde het huwelijk met Catharina van Aragon nietig en zegende het huwelijk met Anna Boleyn in (later datzelfde jaar werd hun dochter, de latere Elizabeth I, geboren). Binnen de katholieke kerk was dit echter ongekend en paus Clemens VII was woedend: Cranmer werd geëxcommuniceerd. Hendrik VIII legde vervolgens de Act  of Supremacy voor aan het parlement om hem hoofd van de kerk te maken. Men ging akkoord. Hendrik VIII zwoor de paus af, werd nu zelf hoofd van de nieuwe Anglicaanse kerk, confisqueerde kerken en kloosters en vervolgde de katholieke geestelijkheid. De Kerstviering kreeg een andere, veel minder katholieke toon.

De Engelse burgeroorlog en de Puriteinen

b1c6841b87c8926abc7c92af8f1f39e1_medium.Tussen 1639 en 1651 werd Groot-Brittannië geteisterd door burgeroorlogen tussen enerzijds de koningsgezinden (van Karel I en Karel II) en anderzijds de parlementariërs (Karel I had het parlement ontbonden). Karel I werd uiteindelijk onthoofd, Karel II verbannen en een derde partij greep macht: de Puriteinen onder leiding van de dictatoriale Oliver Cromwell. De Puriteinen waren een protestantse stroming, die was ontstaan als reactie op de volgens hen 'te Roomse' Anglicaanse Kerk.

Rechts: Christmas Carolers maakten pas in de 19e eeuw weer deel uit van het straatbeeld.

Belangrijke onderdelen van de puriteinse levensstijl waren een sober leven, intensieve studie van de Bijbel en een strikte zondagsheiliging. Het Kerstfeest werd door hen als 'Rooms' gezien en in 1647 zelfs verboden. Ook de vrije Kerstdag werd afgeschaft. Toch bleef men Kerstmis in huiselijke kring clandestien een beetje vieren door bijvoorbeeld op deze dag een vleesgerecht te eten. Echter, de Puriteinen deden op 25 december vaak steekproefsgewijs huiszoeking; was er een vleesgerecht in huis, dan werd de familie zwaar gestraft, dus zonder risico was deze vorm van Kerstviering niet.

Na de dood van Cromwell en de val van diens zoon en opvolger werden de Puriteinse wetten teruggedraaid. Toch bleef de invloed van het Puriteinse gedachtegoed onder het volk groot en van een openlijke en feestelijke Kerstmis was dan ook nog geen sprake.

Kerstviering in de 19e eeuw

99b731b1cf523adc0ce5a21175a680d2_medium.In de Victoriaanse tijd, een periode van groeiende welvaart, beleefde de kerstviering een opleving in Groot-Brittannië. Het was de tijd van onder meer de kunststroming de Romantiek (hoogtepunt tussen 1800-1840), waardoor de belangstelling onder het volk voor de oude Kersttradities (van vòòr Cromwell) en dan vooral de Kerstliederen (Christmas Carols) opbloeide. Ook vanuit koninklijke kringen veranderde de Kerstviering. De man van de jonge Koningin Victoria, de Duitse prins Albert, nam een groot aantal elementen vanuit de Duitse kerstviering – zoals de versierde kerstboom – mee naar het Britse hof.

Toch ging het met Kerstmis aanvankelijk nog vooral om de kerstdienst en moesten de meeste arme mensen, zeker die in de fabrieken werkten, nog steeds doorwerken.

Charles Dickens en zijn Kerstvertelling

f813c68e93df6c2c6adfafeb9fedb6da_medium.Dickens hield van de kerstviering. Hij vond het dan ook verschrikkelijk, dat de traditie op sterven na dood was in Groot-Brittannië. Vooral de door de Industriële Revolutie rijk geworden fabrikanten en zakenlieden waren alleen gericht op winst en dus zeker niet bereid om hun werknemers een vrije dag te geven. De winstderving ervan vond men veel te duur. Het adagium van deze klasse was, dat de armen gewoon maar harder moesten werken, als zij het beter wilden krijgen. Man, vrouw of kind werden overigens op dezelfde harteloze wijze behandeld. Dickens had zelf als kind in fabrieken moeten werken (zijn vader zat meermalen in de gevangenis vanwege schulden) en wist hoe erg het er aan toe kon gaan. Hij wilde de sociale misstanden beslist aan de kaak stellen. Uiteindelijk werd het een Kerstverhaal, dat hij A Christmas Carol noemde. Hoewel Dickens pas in september met het schrijven ervan begon, wilde hij niet alleen dat het boek vòòr Kerstmis in de winkels zou liggen, maar ook dat het voor een breed publiek betaalbaar zou zijn. Hij schreef het verhaal uiteindelijk in zes weken af.

Dickens zette de karakters zwart-wit neer: bijvoorbeeld Scrooge als de kille, hebberige en gierige zakenman, die zijn klerk beschuldigd van diefstal 'omdat hij met Kerstmis vast een hele dag vrij zou willen hebben'. De klerk Bob Cratchit staat voor de armen, die – wat ze ook doen – niet aan hun lot lijken te kunnen ontsnappen. De kleine en zieke Tiny Tim staat duidelijk voor de onschuld van kinderen, die het slachtoffer worden van de nietsontziende, winstbeluste zakenwereld. Opvallend is dat Dickens geen rol voor de kerk of de kerkdienst in zijn verhaal inruimt.

Publicatie en invloed van A Christmas Carol

cf734249a5b5bbbda1dfd7f2de6ee04f_medium.Dickens Kerstverhaal lag na veel problemen (o.a. ruzie met zijn uitgever over betalingen en wisseling van drukkerij) en uiteindelijk in eigen beheer uitgegeven op 19 december 1843 in de winkels. Aan het boek verdiende Dickens niet veel geld, maar het werd een doorslaand succes en kon met recht in die tijd een 'bestseller' worden genoemd. De eerste editie van 6.000 stuks kostten maar 5 shillings en was al op Kerstavond uitverkocht. In mei van het jaar erop ging het werk al de zevende druk in.

De nieuwe Kerstgebruiken in de hoogste kringen (na de 'koninklijke kerstboom' was het hebben van een kerstboom rond 1870 voor vrijwel iedereen gewoon) en zeker ook door Dickens beschrijving van een gezellige kerstviering in huiselijke kring ( bij de familie Cratchit) of met familie en vrienden (bij de neef van Scrooge) spraken  velen aan. Dat wilde iedereen wel! Het saamhorigheidgevoel werd groter en – gelukkig – ook de aandacht en donaties voor de armsten kwamen terug. Uiteindelijk werd 25 december ook weer een officiële vrije dag, die uitbundig werd gevierd.

Britse Kerstfeest tegenwoordig

Er is een kerstboom, er zijn op Kerstochtend cadeaus – meestal kleinigheden en snoep in de opgehangen kous en de rest onder de kerstboom. De Britse koningin geeft een Kersttoespraak op radio en tv. Er komen familie en vrienden langs en er is een uitgebreide Kerstmaaltijd. Net zoals wij dat wellicht in andere delen van Europa kennen.

ab45efb5f68ccb835185237b60d4604d_medium.

Typisch Brits is echter, dat een traditioneel Kerstmaal vaste onderdelen dient te bevatten: er zijn bijvoorbeeld Christmas crackers aan tafel (als een snoep verpakte rol, waarin een klein geschenk zit – vaak een papieren kroon – en die door twee personen uit elkaar wordt getrokken), het liefst is er een grote gevulde kalkoen en er zijn beslist spruitjes als bijgerecht. Zonder spruiten is het volgens de kenners geen kerstmaal! (De spruitenteelt draait daarom vooral op de Kerstdagen.) Daarbij is ook de maanden van tevoren bereide en met sterke drank doordrenkte plumpudding, die aan tafel wordt geflambeerd, een echte klassieker op de Britse Kersttafel. Dickens zou er zeer tevreden over zijn geweest.

Merry Christmas!

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2015) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

3c92c732f3fea5baad963e95566bf39d_medium.Zie voor andere artikelen bijvoorbeeld ook:

Tradities-rond-Kerstmis-in-Duitsland-das-Christkindl

Tradities-rond-Kerstmis-in-Italië-Presepio-Pandoro-en-Panettone

Tradities-rond-Kerstmis-in-Rusland-Grootvader-Vorst-en-de-Sneeuwmaagd

Tradities-rond-Kerstmis-in-Scandinavië-het-Julefeest

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(1)-Santa-Claus-en-Chris-Cringle

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(2)-The-Elf-on-the-Shelf

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

17/12/2015 12:56

Reacties (9) 

1
08/12/2017 21:47
De kalkoen en plumpudding, daar wist ik van maar spruitjes op Kerstmis!?
1
09/12/2017 08:24
Ja, vreemd eigenlijk. Voor ons iets voor door-de-week, maar voor Britten typisch iets voor Kerstmis.
1
31/12/2015 10:07
Een Kersttraditie, die voor een groot deel geënt is op een boek; Charles Dickens mag trots zijn. (Ik schreef er ook ooit een artikel over: http://asmay.plazilla.com/page/4295056373/a-christmas-carol-zette-het-kerstfeest-weer-op-de-kaart.)
1
29/12/2015 08:47
Apart eigenlijk hoe deze tradities per land kunnen verschillen. Bijzonder vind ik toch wel de keuze voor spruitjes als kerstgroente. Dat kennen wij helemaal niet. Het Nederlandse equivalent voor de kerstmaaltijd is ... gourmetten?!
1
24/12/2015 17:56
Leuk om te lezen! Mijn zoon vroeg toevallig deze week nog iets over Charles Dickens...dus die laat ik dit ook maar even horen!
1
18/12/2015 21:14
Leuk artikel, bijzonder dat het zonder spruitjes niet compleet is....
1
18/12/2015 07:05
leuk volk toch?
18/12/2015 08:49
1
17/12/2015 13:54
leuk verhaal
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert