Sinds wanneer drinkt Maja de Bij een kopje koffie?

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Weird Science

Koffie, het zwarte goud, het dagelijkse bakkie pleur. Velen van ons kunnen niet zonder. Maar wist je dat cafeïne ook werkt bij honingbijen? Het is erg goed voor hun geheugen!

 

Caffeine and buzzing busy bees

 

Als je net als ik periodiek bijhoudt wat voor nieuwe dingen door de wetenschap worden ontdekt, val je soms van de ene verbazing in de andere. Dat overkwam mij vandaag.  Ik las over een onderzoek van de Newcastle University naar het effect van cafeïne op het geheugen van honingbijen. Het onderzoek is gepubliceerd in het blad Science van deze week.

099ef2455c79dd7d7af5d11d06afe785.jpg

Tijdens het Krijt-tijdperk, zo’n slordige 145 tot 65 miljoen jaar geleden, werd de Aarde langzamerhand bevolkt door een nieuw type planten: planten met bloemen. Al heel snel moet die speciale band tussen bloemen en insecten zijn ontstaan. De wereld is er fleuriger en geuriger door geworden. Onbeschaamd adverteerden ze met hun geslachtsorganen en leken te roepen: “Kom hier, help ons met onze voortplanting! Je krijgt er wat voor terug. Iets lekkers!” Ook vandaag de dag werkt deze strategie nog bij miljarden honingbijen, vlinders en andere insecten. De kleuren zijn té aanlokkelijk, de geuren té verleidelijk en de nectar té voedzaam en smakelijk.

fe584f2222a3423b7b0c06054b9b8b90.jpg

Planten hebben het niet makkelijk. De continue dreiging van vraat vraagt om maatregelen tegen potentiële snackende planteneters.  Doorns helpen, maar al gauw vonden planten chemische oorlogsvoering uit. Stoffen aanmaken die giftig zijn of gewoon smerig smaken. Maar wat moet je dan als je voor je voortplanting afhankelijk bent van insecten?

Een van die ‘chemische wapens’ is cafeïne. Een bitter smakend goedje waar veel dieren een afkeer van hebben. Nu zit er in de nectar van koffiebloemen (maar ook in die van bloemen van citrusvruchten) wel cafeïne, maar niet genoeg dat bijen er qua smaakbeleving last van hebben. Wat de onderzoekers van de Newcastle University ontdekten, was een ander, positief effect van cafeïne.

Het is namelijk wel erg handig als insecten onthouden waar ze lekkers kunnen krijgen. Nu is het geheugen van een gemiddelde honingbij niet bijster groot, zeker vergeleken bij dat van een mens. Het blijkt nu dat cafeïne een positief effect heeft op het geheugen van bijen: ze onthouden langer waar ze hun snoepgoed kunnen krijgen.

d2846abeaa7c6e2d8d9cee3df7130a5a.jpg

Hoe hebben ze dit onderzocht? Allereerst hebben ze gemeten hoeveel cafeïne de nectar van twee typen koffieplant (Coffea robusta en Coffea arabica) bevat. Hetzelfde deden ze met de nectar van bloemen van de sinaasappel, citroen, grapefruit en pomelo.

Vervolgens hebben ze bijen ‘getraind’ op de manier van Pavlov. Bijen hebben een reflex als ze een zoete bloemengeur waarnemen: ze steken hun monddelen naar buiten. Twee groepen bijen, de ene groep krijgt als beloning gewoon suiker, de andere groep suiker met een kleine toevoeging van cafeïne.

Het bleek dat de bijen die suiker met cafeïne kregen, de geur langer onthielden en dus veel langer de gewenste reflex lieten zien. Na 24 uur drie keer zoveel als in de andere groep, na drie dagen twee keer zoveel.

27614bd7f883242c21d149057af8ddc0_medium.

Cafeïne heeft bij zoogdieren – en dus ook bij ons – een effect op het gedeelte van de hersenen dat we hippocampus noemen. De hippocampus is het gedeelte waar ons geheugen lijkt te zetelen. Door het meten van de activiteit van hersenen van bijen in een vloeistof met cafeïne, konden de onderzoekers een verhoogde hersenactiviteit meten in die gedeeltes die grote overeenkomsten vertonen met onze hippocampus.

Blijkbaar gebruiken sommige planten cafeïne dus niet alleen als afweermiddel, maar vergroten ze tegelijkertijd de kans dat hun bloemen bezocht worden. Een win-win situatie dus.

En ik? Ik voelde al langer aan mijn water dat koffie tijdens studeren keihard nodig was. Niet alleen om alert te blijven, blijkbaar ook om mijn geheugencapaciteit op te krikken. Dacht ik vroeger nog aan een placebo-effect, nu ben ik daar niet meer zo zeker van. Ik laat het zwarte goud lekker doorpruttelen.

164759cc9caff5578f59af6a7810bdb0.jpg

 

 

05/12/2015 17:42

Reacties (2) 

06/12/2015 10:59
Bijzonder interessant dit artikel.

Volgens een Amerikaans onderzoek schijnt koffie goed te zijn voor het visuele geheugen, blijkens http://www.standaard.be/cnt/dmf20140112_00924527
05/12/2015 21:58
Dit is goed om te weten. Kennelijk heb ik mijn excellente geheugen toch wel aan de koffie te danken. ;))
Zouden theedrinkers (van kruidenthee dan, want in zwarte en groene thee zit immers ook cafeïne) eerder last van hun geheugen krijgen?
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert