De legende van de Aswang: de Filipijnse vampier

Door Thalmaray gepubliceerd in Geschiedenis

64f116450faef0440e596a5cd04e36d3_1399356

Vampiers zijn overbekend in onze Westerse cultuur, ze zijn rijkelijk vertegenwoordigd in onze volkslegendes, literatuur en ontspanningsmedia. Het (bij)geloof in vampiers is wereldwijd aanwezig vooral dan in Europa en Noord-Amerika. Het begrip vampier is dan ook een ideaal Gotisch verhaal die alle elementen heeft om te blijven boeien: het eeuwige verhaal van slechts versus goed, de fascinatie voor onsterfelijkheid en de dood en zelfs een flinke dosis romantisch sensuele elementen. Men zal echter weinig mensen vinden die daadwerkelijk geloven in vampiers, een subcultuur zoals sanguine vampiers, hier en daar niet meegerekend.

In Azië is er een land van 99 miljoen inwoners en ook al is de meerderheid van de bevolking gelovig katholiek, ongeveer 80% van hen geloven in de Aswang, de Filipijnse versie van de traditionele Europese vampier met een mix van de Amerikaanse Boogeyman. Het land dat rijk is aan cultuur is een uitstekende voedingsbodem voor de stelling dat de grens tussen waarheid en mythe erg dun is.

 

Ontstaan van de mythe

Hoewel het bijgeloof overgedragen werd van generatie tot generatie is men het erover eens dat de Spaanse onderdrukking van het “geloof” een compleet tegenovergesteld effect heeft gehad. Alle traditionele legendes en mythes werden gechristianiseerd, zonder dat de kolonisators de moeite deden om deze te analyseren, laat staan begrijpen. Zoals altijd kan men iets verbieden, doch een (bij)geloof uitroeien is een ander paar mouwen.

 

Beschrijving

6b75d6be4a69d13e9c43cc87604e464d_1399356

De Filipijnse vampier wordt beschreven als meestal een vrouwelijk wezen welke iedereen vermoord waarmee ze in contactkomt. Het wezen kan zichzelf transformeren naar een dier, heeft zelfhelende krachten, kannibalistische neigingen en vervloekt de gewone sterveling. Er zijn verschillende interpretaties doch iedereen is het erover eens dat het de verpersoonlijking is van het kwade. De representatie telt heel veel gelijkenissen met de traditionele vampier zoals wij die kennen. Eén van de vele “gezichten” van het monster zijn de dierlijke vorm zoals een “hellehond” of een reusachtige “vampiervleermuis”. Ze zijn het typische voorbeeld van Therianthrope figuren.

De naam is zoals vele woorden in Tagalog  (Filipijnse nationale taal) een combinatie of een herhaling van woorden. In Aswang herkent men de naam “aso” wat hond betekend, aswang zou dan weer afgeleid zijn van het Sanskriet  (schwan= hond + ang= lichaam).

Als westerling kan men het nog best beschrijven als een combinatie van een weerwolf en een vampier. De verhalen variëren van streek tot streek of zelfs van provincie tot provincie.

 

Fanatisme van het (bij)geloof

320f515a837ec356340f68ab6f0a4ba6_1399356

Het geloof of de schrik zit zodanig diep bij de Filipijnse mensen dat ze in staat zijn hun kinderen, hun familie, hun huisdieren of hun buren te doden wanneer ze vermoeden dat deze bezeten zijn door de Aswang. Elk jaar is er een aantal moorden die louter en alleen toe te schrijven zijn aan het geloof van deze legende, vooral dan op het platteland.

De schrik wordt van kinds af doorgegeven, het is niet ongebruikelijk dat “stoute” kinderen te horen krijgen dat als ze niet braaf zijn de Aswang ze ’s nachts gaat opeten.  De legende wordt zo onbedoeld collectief doorgegeven en gevoed. Het is voldoende dat één kind in het dorp het verhaaltje geloofd zo dat alle kinderen schrik krijgen.

 

Beschrijving van de Aswang activiteiten

b9706afc4875890a3aab600d6f1776f0_1399356

Gezien er een sterke variatie is in de verhalen daar deze streekgebonden zijn is het moeilijk om een profiel samen te stellen van de legende. Sommige zaken blijven echter in overeenstemming met elkaar. Zo kan men met alle duidelijk stellen dat de Aswang een shapeshifter is. Een menselijke gedaante welke muteert naar een dierlijke. Een fenomeen dat ons niet onbekend is, ook in onze streken vertelde men dat de vampiers konden veranderen in een vleermuis, idem voor de weerwolven. Hierin ziet men een synchroon element met de gelijkaardige legendes in het Westen. Vergelijkbaar met meer populaire monsterverhalen zijn de Aswangs ook mensenschuw maar houden ze zich niettemin op tussen de mensen, vermomd als gewone burgers. Ook hier het Gotische gegeven van de nocturne invloed, ’s nachts worden ze monsters, ook hier weer tal van overeenkomsten met onze legendes en zelfs literaire werken zoals “Dracula” van Bram Stoker. De Aswang zouden meestal ook bloedmooie vrouwen zijn.

De Aswang heeft blijkbaar culinaire voorkeuren zoals de ingewanden van een mens met sterke favorieten zoals lever en hart en foetussen. Ze worden meestal afgebeeld met een zuigelement vergelijkbaar met een mug die bloed drinkt uit de mensen. Volgens de legende kunnen ze zo ongeboren kinderen stelen uit de baarmoeder.

a925793f679c734017dab957e242317c_1399357

Men beschrijft ze verder als onmenselijk stil en snel, sommigen maken ook geluiden. De bijnaam Tik-Tik is daaraan ontleend. Soms vervangen ze hun slachtoffers met doppelgängers gemaakt van dode materialen zoals bamboe. De Aswang muteert bij dagenraad terug tot mens, maar is herkenbaar aan de bloeddoorlopen ogen, indicatie van gebrek aan slaap. Bij een overlijden is het ook gebruikelijk dat er een wake wordt gehouden voor de overledene, dit is niet alleen een katholieke traditie, het is ook een bescherming tegen de Aswang.

Een Aszwang is het meeste kwetsbaar gedurende de dag, de onmenselijke kracht komt alleen tijdens de nacht, ook hier dus een parallel met onze vampiers traditie. Wanneer een aswang huwt veranderd de partner meestal ook in een monster, er zijn weinige verhalen bekent echter van nakomelingen tussen deze twee partners. Ze jagen echter gescheiden omdat ze hun “maaltijd” niet wensen te delen.

 

Sociale interactie

De Aswang hebben een normaal sociaal leven en kunnen overdag praten, lachen, wenen, emotie tonen. Het zonlicht heeft geen enkel effect op hen. Ze hebben ook menselijke sympathieën, vele aswangs moorden hun dorp uit, maar niet hun buren. Ze jagen meestal ver weg om detectie te vermijden. Wanneer ze ontmaskerd worden ze meedogenloos opgejaagd en vermoord door de dorpelingen.

 

Bescherming en tegenaanwijzingen

5d47860893066a89d709cbea6869a45b_1399356

Net zoals in onze vampier legendes zijn ze kwetsbaar voor look, zout en religieuze voorwerpen. Het is vreemd dat er een similariteit bestaat tussen de verschillende vampierverhalen, en dit sinds de vroegste vijftiende eeuw. Een beducht wapen tegen de monsters is een zweep, de monsters zouden schrik hebben van het geluid. Ze kunnen niet lopen op gewijde grond. De meest effectieve manier om ze te doden is onthoofding. Het is niet vreemd dat er op het platteland spreuken opgehangen worden aan de huizen om ze buiten te houden. Ook pasgeborenen krijgen speciale armbanden die hun beschermen. Sommigen albularyo (toverdokters) bezitten een speciale olie, wanneer een Aswang nabij komt ook tijdens de dag, zal de olie beginnen koken.

 

Bedenking

d8c17d2616bb962e185c51e0458394d8_1399356

Het is verbazend te constateren dat er zoveel gelijkenissen bestaan tussen de vampierlegendes in het Westen en in het verre Azië.  Men kan zich afvragen wat de sociologische betekenissen zijn van zo verschillende culturen die blijkbaar beiden een behoefte hebben gehad of nog steeds hebben aan imaginaire figuren die als doelstelling hebben om schrikgevoelens op te wekken.

Wetenschappelijk gezien is het verhaal van therianthrope figuren niet zo ver gezocht als men wel zou denken. Er is het feit dat in alle culturen en in alle geregistreerde geschiedenis er sprake is van dergelijke figuren zelfs al in de Oudheid? De voorbeelden zijn multipel, zoals eenhoorns, minotaurus, weerwolven, vampiers. Wetenschappelijk gezien kunnen mutaties zich heel vlug manifesteren in één of zelfs twee generaties. Een recent voorbeeld is de gemuteerde vissen die werden waargenomen in de zee bij de Japanse kerncentrale van Fukushima. Evolutionaire mutaties zijn dus perfect mogelijk, het shapeshiften zelf is volgens onze huidige kennis van de anatomie en geneeskunde echter totaal onmogelijk, omdat dit een moleculaire reorganisatie zou vereisen. Een boeddhistische monnik met wie ik regelmatig filosofeer wees mij er echter op dat ook de mooiste vlinder ontstaat uit een rups.

54199b7ff25f074985302e66dc89fc60_1399356

Hiermee kom ik aan mijn tweede vraag, hoe komt het dat bepaalde zaken het niveau van folklore overstijgen en daadwerkelijk verankerd blijven in een eeuwenoud (bij)geloof? Kan men hetzelfde zeggen van eender welk geloof, kwaadaardig maar ook (intentioneel) goedaardig? Kan men deze vraagstelling bijvoorbeeld ook stellen bij alle religies?

Is Aswang onzin? Voor velen ja, voor anderen weer niet. Het past alvast in het rijtje van de Yeti, het monster van Loch Ness of vliegende schotels. De een zijn onzin, is de andere zijn folklore of voor een andere alleen maar mooie romantische verhalen.

0ea23374de225a996341b238409353c7_1399357

03/12/2015 20:10

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert