Ode aan de protestsong - Ik ben boos dus ik zing een lied

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Muziek

Nee, niet alle liedjes gaan over liefde of liefdesverdriet. Misstanden, oorlogen, onrecht, het zijn mooie inspiratiebronnen. Protesteren, met tekst én muziek. Een reis langs een aantal hoogstandjes.



Ik heb een boodschap; luister naar mijn lied!

 

5dc5dd6daf2147aaef629dd73fdb2376.jpg

Niet altijd zingen over die liefde

Begin jaren negentig zag ik een goede documentaire over de nasleep van een vreselijk drama. Twee Amerikaanse tieners hadden een zelfmoordpoging gedaan met het geweer van de vader van een van hen. Resultaat: één overleden en de andere gruwelijk verminkt in het gezicht. Al snel besloten de ouders dat dit de schuld was van heavy metal muziek en dan met name die van de band Judas Priest. Satanische teksten en achterstevoren opgenomen berichten. Tenminste, dat probeerden ze tevergeefs te bewijzen. Tijdens de rechtszitting zag ik de rechter verveeld kijken. Het leek alsof hij wilde zeggen: “Al mijn collega’s krijgen sappige moordzaken en ik word opgescheept met DIT!” De zanger van Judas Priest, haast timide en zichtbaar geraakt, verklaarde dat zij nou eenmaal niet, zoals in 99,9% van de huidige popsongs, over “Loohooove” zongen. Daarbij rolde hij met zijn ogen en sprak het woord “Love” op zo’n manier uit dat het een uitgekauwd clichématig onderwerp leek.

b2abcceac7cff319031c1a53fb78ca90.jpg

Ander onderwerp graag

En het is ook zo, niet alle populaire muziek gaat over “Love”. Muziek, in combinatie met mooie tekst maakt emoties los en laat de toehoorder proeven van de emoties van de zanger en componist. En als deze een boodschap heeft, als hij ons wil beïnvloeden of laten nadenken, dan maakt hij daar dankbaar gebruik van. Gedachten, boeken en liederen kunnen de wereld veranderen als ze mensen raken.
Is dat niet wat ons uniek mens maakt, het feit dat wij kunnen zien hoe een situatie is, maar ook hoe het zou kunnen of moeten zijn? En de wil om hier daadwerkelijk iets aan te veranderen en anderen te overtuigen? Protesteren, met tekst en muziek en daarna de handen uit de mouwen steken en bouwen aan een betere wereld.
In dit artikel stel ik een aantal protestsongs aan jullie voor die mij geraakt hebben. Geen top-10 van meest invloedrijke nummers, alleen songs die op mij indruk hebben gemaakt. Het was geen gemakkelijke keuze, ook omdat het essentieel was dat ze op Youtube te vinden zijn. Bij voorbaat mijn excuses voor de irritante reclames!

e051a258f0cc42352153701dff9a9170.jpg

Protestsongs: Ik ben boos en ik spreek je direct aan

Een hele krachtige manier van protesteren is diegene die in jouw optiek iets verkeerds doet, direct aan te spreken. En hoe doe je dat? Ga je helemaal los en scheld je hem de huid vol? Of probeer je het op een redelijke manier, met ingehouden woede en verontwaardiging? Boudewijn de Groot koos voor het laatste, in zijn nummer “Meneer de President”. Een protest richting president Johnson, over de oorlog in Vietnam. Het mooie van dit nummer vind ik de opbouw; in het laatste couplet komt de woede duidelijk voelbaar naar buiten. Zijn laatste “slaap zacht” komt aan als een klap in het gezicht.

ab12a40e98622726385696d473d5cfb7.jpg

Je kunt ook proberen die andere persoon te begrijpen. Hem uit te nodigen voor een wandeling, om dan als twee mensen rustig en in alle respect van gedachten te wisselen. De Amerikaanse zangeres Pink koos voor deze benadering, in haar nummer “Dear Mr. President”, gericht aan George ‘Dubya’ Bush.

f60b07bf092a3fa883fa13cbfef8d16b.jpg

Protestsongs: Ik ben boos want ik wil geen oorlog!

Als er één menselijke activiteit is die weerzin, walging, woede en frustratie oproept, dan is het wel oorlog. Iedereen die het nooit aan den lijve heeft ondervonden, mag zich gelukkig prijzen, want we kennen allemaal de verhalen van mensen die een dergelijke periode wel hebben doorleefd. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat veel protestsongs oorlog als onderwerp hebben. Het valt niet mee om een mooie en aansprekende selectie te maken, er is gewoon teveel keuze. We beginnen met een hele bekende, waar het cynisme van af druipt. En wie iets verder kijkt dan het cynisme, voelt de kwaadheid en verontwaardiging van de artiest, Country Joe MacDonald, in zijn ‘Vietnam Song’, of zoals het ook bekend staat “I’m fixing to die rag”. De clip is, hoe kan het ook anders, opgenomen tijdens het legendarische Woodstock festival.
De tekst “One two three, what are we fighting for? Don’t ask me, I don’t give a damn, next stop is Vietnam” is wereldberoemd. Het cynisme knalt je tegemoet in een zin als “Ain’t no time to wonder why, Whoopeee, we’re all gonna die!” En al helemaal in “Be the first one on your block to have your boy come home in a box.

386e2ca7975ad5dd6a3ac828d9ab2301.jpg

Ik heb wat met de Vietnam-oorlog, het heeft me altijd buitengewoon geïnteresseerd. Ook het feit dat de erg jonge soldaten na hun thuiskomst door velen met de nek werden aangekeken, bespuugd en uitgemaakt voor ‘baby killers’. Helden voor de ene groep, moordenaars voor de andere. Elke nuance leek te ontbreken. Maar toch was er één zanger die nog tijdens die oorlog een schitterende song schreef en in staat was om het diepe menselijke drama te schetsen van de jonge marinier in zijn allerlaatste momenten op deze wereld. Don McLean deed dat in 1971, op zijn album American Pie, vooral bekend door het titelnummer en de song "Vincent", over Vincent van Gogh. Zijn song “The Grave” laat me niet onberoerd. Je mag een oorlog afkeuren, maar hou in je gedachten dat elke soldaat ook gewoon een mens is. Misschien wel jouw kind.

acc3dbadade03447db98126b00f9cd98.jpg

De Eerste Wereldoorlog ligt niet echt in het collectieve geheugen van Nederland; wij waren immers neutraal. Voor landen als België, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië ligt dat uiteraard anders. Een mooie Britse traditie is het gedenken van de slachtoffers met ‘poppies’, de bloemen van de klaproos, het kleine broertje van de papaver, geïnspireerd door het gedicht “In Flanders Fields” van John McCrae. Dit beeld komt naar voren in het nummer 'Children’s Crusade' van Sting, een nummer dat hij zelf een van zijn meest ambitieuze noemt. Hij legt immers een link tussen de zinloosheid van de slachtpartijen in de loopgraven met de totaal mislukte Kinderkruistocht  van 1212. Maar nog veel mooier, hij legt ook een link naar de jaren ’80, naar de grootscheepse drugsverslaving. “All of these young lives betrayed”  en “poppies voor young men” krijgen dan een heel andere betekenis, nu ‘poppies’ verwijst naar het vernietigende product van de papaver, heroïne. De zin “The children of England would never be slaves”, elke Brit snapt de trotse verwijzing naar “Rule Britannia, Britannia, rule the waves, Britons never never never shall be slaves.” En dan wordt de term ‘opium slaves’ wel heel wrang. Hierdoor ontstijgt de tekst van Sting het mondaine en wordt pure poëzie, voor mij tenminste.

24d3b0c5ce9805459891d8e67d416741.jpg

Ik kom er niet onder uit. Ik sluit dit hoofdstuk af met een ultiem anti-oorloglied. War” van Edwin Starr. Want wie kent het niet? “War! Huaah! Good God y’all! What is it good for? Absolutely nothing!” Als je een boodschap hebt en je kan het brengen met SOUL, doe het dan!

e32d45a21f5b13284fd2fc4628d599cf.jpg

Protestsongs: Ik ben boos en ik wil dat we aanvallen!

Nee dit gaat niet over voetbal. Dit gaat over een andere categorie protestsongs, die waar juist gevraagd wordt om oorlog. Want dat kan natuurlijk ook. Soms gebeuren dingen waarvan je zegt: “Dit pikken we niet! Nu grijpen we naar de wapens!” Bij deze categorie vervaagt de grens tussen protest en propaganda. Ik snap en voel de aantrekkingskracht van een lied als “Have you forgotten” van de Amerikaanse countryzanger Darryl Worley. De beelden van 9-11 blijven ook op mijn netvlies geëtst. De woede die spreekt uit een zin als “Some say this country’s just out looking for a fight. Well, after 911 man, I’d have to say: That’s right!”, ik kan me er veel bij voorstellen.

cdaac2a0760bf0cc5673ec00ead69d67.jpg

Protestsongs: Ik ben boos om afschuwelijke gebeurtenissen

Je kunt protesteren tegen een algemeen kwaad als oorlog, discriminatie of onderdrukking. Misschien ben je het van plan. Dan zet je de tv aan en je ziet een verbijsterend bericht. Een vreedzame demonstratie, uiteengeslagen, spandoeken beantwoord met kogels. Bebloede lijken. Mensen zoals jij. Je hebt geen keus; je moet schrijven, componeren, je afschuw uiten. Twee juweeltjes, de een over gebeurtenissen in Noord-Ierland, de ander over een vreselijk voorval in de Verenigde Staten.
Op 30 januari 1970 werd in de Noord-Ierse stad Derry het vuur geopend op een vreedzame, maar verboden demonstratie voor burgerrechten. Britse soldaten knalden 14 ongewapende jongens en mannen neer op de dag die nu bekend staat als ‘Bloody Sunday’. Het wordt algemeen erkend dat deze gebeurtenis de strijd in Noord-Ierland heeft laten escaleren. De Ierse groep U2 schreef er in 1983 een nummer over, wat een wereldhit werd: Sunday Bloody Sunday.

c4f7b18e151afe8cbd3df584e67b8a93_medium.

Op 4 mei 1970 hielden studenten aan Kent State University in Kent, Ohio een vreedzame demonstratie, onder meer tegen de inval in Cambodja. De Ohio National Guard sloeg de demonstratie uiteen en schoot met scherp. Resultaat: vier doden en negen gewonden, waarvan één voorgoed verlamd. De woede in de Verenigde Staten was enorm. Olie op het vuur van de toch al sterke anti-oorlogstemming. Neil Young, met zijn bandgenoten David Crosby, Stephen Stills en Graham Nash schreven dit nummer, "Ohio". Binnen een paar weken was het een hit. Later schreven ook Bruce Springsteen, Steve Miller en de Beach Boys over dit voorval, dat nog steeds een smet op het blazoen is van een land dat zegt overal de vrijheid van meningsuiting te verdedigen en zichzelf een land ‘for the people, by the people and of the people’ noemt.

ae869f97c383bb0baac25a979023ffa1.jpg

Protestsongs: Ik ben boos over discriminatie en sociale misstanden

Rassendiscriminatie, het stigmatiseren van bevolkingsgroepen, mensen die weggezet worden als tweederangs burgers, sociale onrechtvaardigheid, het zijn onderwerpen die velen bezighouden en sterke emoties oproepen. En dus ook een aantal prachtige protestsongs hebben opgeleverd. Bijna onmogelijk om uit te kiezen. Ik kan alleen maar uitgaan van mijn persoonlijke voorkeuren en stokpaardjes. Kolonisatie en de daarop volgende ‘landje-pik’ hebben me altijd kwaad gemaakt. Ook al ben ik zelf een gedeeltelijk product van kolonisatie. Ik heb altijd sympathie gevoeld voor Native Americans. Toen ik in 1973 voor het eerst naar Toppop keek, werd ik geconfronteerd met het nummer "We were all wounded at Wounded Knee" van de groep Redbone. Op 29 december 1890 vond in Wounded Knee de laatste slag plaats in de ‘Indian War’. Of beter gezegd: slachtpartij. Vooral het zinnetje: “They made us many promises, but ALWAYS broke their word” raakt me, omdat het gewoon 100% waar is.

0b29200a3db2fe23ac5cc8938203f9cc.jpg

In 1986 werd de Australische groep Midnight Oil wereldberoemd met hun hit “Beds are burning”. Een lied dat pleit voor het teruggeven van land aan de Australische Aboriginals. “The time has come to say fair’s fair, to pay the rent, to pay our share. The time has come, a fact’s a fact, it belongs to them, let’s give it back!” En hoewel het een tijd lang controversieel was in Australië, speelde Midnight Oil dit nummer tijdens de slotceremonie van de Olympische Spelen van Sydney, gehuld in zwarte t-shirts met de tekst “Sorry”.

9a99f384360f998a6c855f7da4011cd4.jpg

In 1977 kreeg ik via Toppop iets totaal nieuws te horen: Rap! Het perfecte medium om een sociale boodschap over te brengen. Nee, niet alle rap gaat over “ik heb gouden tanden en gouden kettingen, een dikke BMW en heel veel booty en nu eis ik respect, mothaf***ah!” Ik zou een nummer van Public Enemy onder de aandacht kunnen brengen, maar omdat hun muziek me niet aanspreekt, kies ik voor een ander nummer. De eerste sociaal geëngageerde rap die ik hoorde, way back in 1982. Grandmaster Flash and the Furious Five, over het uitzichtloze leven in de ghetto, hier in “The Message”.

3415cb0b5e783dd1d7089bd8eec33c3f.jpg

Sociaal geëngageerde ‘zwarte’ muziek bestaat al veel langer. Een van de groten op dit gebied is Gil Scott-Heron, die ik leerde kennen door zijn nummer ‘B-movie’ waarin hij een vernietigend oordeel geeft over het beleid van Ronald Reagan. Maar ik ga geen nummer delen dat meer dan 11 minuten duurt. Ik kies voor een klein, veelzeggend gedicht uit begin jaren ’70. De tegenstelling blank-zwart en geen geld voor ‘inner cities’, maar wel voor ruimtevaart. De ironie van “Whitey on the Moon”.

70d6b624a60d8a145e320c2891212199.jpg

Het volgende nummer was voor mij een ontdekking, toen ik research deed voor dit artikel. Een nummer uit 1939, waar ik nog nooit van gehoord had. “Strange fruit”, gezongen door de geweldige Billie Holiday, over het lynchen van zwarten in de Zuidelijke staten. De tekst is hard, vervreemdend en op een rare manier mooi door zijn ingehouden verontwaardiging. “Black bodies swinging in the southern breeze, strange fruit hanging from the poplar trees” en “Pastoral scene from the gallant South, the bulging eyes and the twisted mouth” Ik heb weinig fantasie nodig om dit vreselijke beeld voor me te zien.

54dd1ba317662243d342cb05530af46b.jpg

Protestsongs: Welke onderwerpen ontbreken?

Ik heb een keuze moeten maken. Onrecht dat één specifieke persoon wordt aangedaan. Mooie songs waar zoveel verhaal achter zit dat ze op zich een zelfstandig artikel waard zijn, zoals “Hurricane” van Bob Dylan en “Biko” van Peter Gabriel. Misschien een andere keer. Ook is het misschien vreemd dat ik geen songs heb opgenomen tegen Apartheid, terwijl dat iets was waar ik tot in het diepst van mijn ziel verontwaardigd over was. Ik ken gewoon geen anti-apartheidsongs die me diep raken. Ik ben wel op zoek, met name naar songs in het Afrikaans, ik weet dat ze bestaan. Ik vind de symboliek mooi, anti-apartheid in de taal van de ‘onderdrukker’. Zoals de muziek van de Voëlvry Movement, die ik nog onvoldoende ken.

21879fb65b1ec713f265fe3a72e70507.jpg

Protestsongs: Maak het klein, maak het persoonlijk

Geef onrecht een gezicht, een stem en je bereikt mensen op een andere, misschien diepere manier. Ik kan een algemeen, prekend en hoogdravend stuk schrijven over kindermishandeling. Wellicht bereik ik er mensen mee en roep ik de juiste verontwaardiging op. Maar als ik in staat ben om in de huid te kruipen van een mishandeld kind, laat ik mijn lezers en toehoorders voelen wat het werkelijk betekent. Een van mijn favoriete artiesten, Suzanne Vega, kan dat als geen ander. In haar nummer "Luka" geeft ze een mishandeld jongetje een stem die je bij blijft, lang nadat haar laatste akkoorden vervlogen zijn. "They only hit until you cry and after that you don't ask why, you just don't argue anymore."

ec290f9958d22f2c3f8cfb281b0e3cd5.jpg

Tracy Chapman deed hetzelfde in het nummer ‘Behind these walls’ over huiselijk geweld. En juist het feit dat het uitsluitend haar stem is, maakt dit nummer extra aangrijpend. En proef ik het goed? Het verdriet en de frustratie van de politieman die alleen maar mag ingrijpen nadat het is gebeurd? Ik weet niet hoe het met jullie is, maar ik krijg koude rillingen bij dit nummer.

823280e03bed4c9b1e565c3e20d079dd.jpg

Protestsongs: Tijd om even te lachen?

Ik heb de behoefte om op een luchtige manier te eindigen. Een paar jaar geleden had ik een korte relatie met een vrouw, die een tienerdochter heeft met een aparte muzikale smaak. Een smaak die mij wel heeft beïnvloed, in positieve zin, vind ik dan.
Een paar maanden geleden liep ik door het Gooi en ja hoor, daar zag ik weer zo’n type waar ik al zo lang een hekel aan heb. Een dame, duidelijk behoorlijk gefortuneerd, maar toch weer met die chronisch omlaag gegroeide mondhoeken. Hautaine blik, alles misprijzend, klagend, terwijl ze toch objectief gezien geen enkele reden tot klagen heeft. Daar word ik een beetje opstandig en puberaal van. En ineens flitste een van de nummers die de bewuste tienerdochter vaak draaide en uit volle borst meezong door mijn hoofd. Als ik de tekst had geweten, had ik het waarschijnlijk ter plekke gezongen, nu alleen maar gefloten. “Lifestyles of the rich and the famous, they’re always complaining, always complaining. If money is such a problem, well, they got mansions, think we should rob them”. Laat ik eerlijk zijn, het is niet helemaal mijn oplossing en ook niet die van Good Charlotte, maar ik kan er wel om lachen.

a148ed92d57536762099046a76a74fca.jpg

Vooral doorgaan! Blijf schrijven, blijf protesteren!

Mijn oproep aan diegenen die verontwaardigd zijn, boos zijn en de wereld willen veranderen. Blijf componeren, blijf schrijven, blijf zingen! Ik luister…

 

 

 

26/11/2015 21:04

Reacties (20) 

1
27/11/2015 13:14
Ik blijf met je meeluisteren! Een geweldig goed en mooi artikel.
1
27/11/2015 15:56
Dankjewel! You're most welcome! ☺
1
27/11/2015 11:55
Boos? Het klinkt ietwat kinderlijk, vooral als het gevolgd wordt door een liedje zingen. Protestsong, dat is een mooi en krachtig woord.

Aan de serie die jij hier zo mooi op een rijtje hebt gezet, zou ik nog willen toevoegen: Lilly Allen met 'Fuck you very much!', lieflijk en fijntjes gezongen, maar ondertussen...
Jaren geleden zat ik bij de kapper met mijn kinderen, destijds zes en acht jaar oud, toen 'Fuck you very much!' op de radio kwam. Tot mijn stomme verbazing zongen de kinderen uit volle borst mee, tot groot genoegen van alle aanwezigen. Steeds als ik het lied hoor d...
1
27/11/2015 15:58
**grijnst om je eerste zin**

Ik ken de song niet, maar ik probeer me een voorstelling van je gezicht te maken, onder een droogkap terwijjl je kroost die tekst meetettert. Dankjewel voor een vrolijk moment. :P
27/11/2015 18:02
Het nummer is gericht tegen George Bush, niet direct de sterkste van de Amerikaanse presidenten.
1
27/11/2015 11:48
Dit is een geweldig artikel, niet omdat het over goeie muziek gaat, wel omdat het de boodschap erachter beter doet begrijpen.
27/11/2015 15:58
Glad to be of service! ☺
27/11/2015 11:28
Vaak gewoon goede muziek en natuurlijk zijn er die het voor de centen doen maar lang niet allemaal. Als je ergens verontwaardigd over bent en kunst of muziek is je medium waarom het dan niet laten horen of zien?
1
27/11/2015 10:22
Ik ken er een aantal, de rest kan ik nu niet beluisteren want dan schrikt iedereen hier op het werk zich een hoedje. Wil ik ze niet aandoen. Het vreemde van Luka is dat veel mensen schijnen te denken dat het een lief liedje is.
27/11/2015 15:59
Dat kan je je collega's inderdaad niet aandoen.
Het zal haar lieve stem wel zijn. Dat maakt voor mij het nummer juist aangrijpender.
27/11/2015 16:13
Dat ben ik ook met je eens. Het is een geweldig nummer, ook om de tekst.
27/11/2015 09:39
Indrukwekkend artikel
27/11/2015 08:22
Top artikel! Mijn muziek genre is erg breed van Beethoven tot aan Led Zeppelin en alles wat daar zo'n beetje tussen in hangt. Bleus, rock, soul, klassiek, de 3 tenoren met toen nog in leven Pavarotti and friends noem het maar en ik zal er heus wel een herkennen :-)
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert