Is God dood?

Door Nonnie gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

87f4061ff68fd80e9876b0851b83ac9c_medium.

Ik geloof niet in God, maar ik denk wel dat er iets is.

Geloof on demand

De eerste keer dat iemand dit op een feestje zei, verstomden terstond de gesprekken en waren alle ogen opeens gericht op degene die deze vermetele uitspraak deed. Inmiddels is het gemeengoed geworden en vertoont het alle slijtage van een cliché. Vanzelfsprekend heeft de uitspraak een hoog irritatiegehalte, maar tegelijkertijd legt het treffend onze tijdgeest bloot. Niet langer is geloof vanzelfsprekend, het is meer een individuele keuze. Ook de vorm waarin men gelooft is niet meer een vaststaand gegeven. Ieder geeft er zijn eigen invulling aan: geloof on demand.


God is dood

Een bekende filosoof die dit al ruim een eeuw geleden had zien aankomen, deed destijds de opmerkelijke uitspraak ‘God is dood.’ In zijn werk Die fröhliche Wissenschaft uit 1882 voert Friedrich Nietzsche ‘die Tolle Mensch’ op, die God dood verklaart.


Uit: De vrolijke wetenschap van Friedrich Nietzsche

(vertaling Gutenberg project)
De fantastische man (eventueel: de toffe gast, maar ik heb bijvoorbeeld ook een vertaling gezien waarin werd gesproken over een dolleman).

Hebben jullie nog niet van deze fantastische man gehoord, die op klaarheldere voormiddagen een lantaarn aanstak, op de markt liep en aanhoudend riep: "Ik zoek God! Ik zoek God!" Doordat er vele mensen samen stonden die niet in God geloofden, ontstond een hevig gebulder. Hij zal verloren gelopen zijn, zei de ene. Heeft hij onachtzaam een verkeerde weg ingeslagen zoals een kind, vroeg de andere. Of zou hij zich verstopt hebben? Is hij bang voor ons? Misschien is hij wel geëmigreerd? Zo schreeuwden ze door elkaar en vermaakten zich.
De fantastische man sprong te midden van hen; zijn blikken doorboorden hen. "Waar God heen is?" riep hij, "Ik zal het jullie eens zeggen! Wij hebben God vermoord, jullie en ik! Wij zijn allemaal zijn moordenaars!

God is dood. Dat was de schokkende boodschap. Zelf dacht Nietzsche dat het nog wel even zou duren voordat dit tot de mensen zou doordringen: ‘Ik kom te vroeg, het is mijn tijd nog niet. Deze ongelooflijke gebeurtenis is nog onderweg.’ Niet verwonderlijk natuurlijk, want ten tijde van zijn uitspraak was heel Europa nog zeer christelijk. Wel voorzag Nietzsche met deze uitspraak een goddeloze toekomst, een tijd waarin de vaste christelijke waarden opnieuw zouden worden bezien.

Een goddeloze toekomst: herwaardering van alle waarden

In zijn werk ‘De genealogie van de moraal’ uit 1887 vraagt hij zich af hoe het christendom zo’n sterke heerser over morele waarden heeft kunnen worden. Hij ziet de christelijke moraal als een slavenmoraal, waarin mensen zich laten leiden door de woorden van de kerk en vraagt zich af of een meer autonome houding niet te prefereren zou zijn. De opmars van de wetenschap die overal zijn vraagtekens bij zette, ondersteunde zijn visie. Door God dood te verklaren, werden de mensen bevrijd van de slavenmoraal en konden ze een start maken met hun eigen transformatie van waarden.

 

Afwijzing van het christendom

Nietzsche’s eigen afwijzing van het christendom zou direct leiden tot een herwaardering van alle waarden. De doodverklaring van God was voor Nietzsche bepaald geen makkelijke beslissing, want hij voorzag zowel de tragische gevolgen als het bevrijdende effect van een niet-christelijke toekomst, waarin alle individuen de vrijheid en verantwoordelijkheid krijgen om zelf na te denken over hun lot vanuit de leer van de amor fati, de liefde voor je levenslot.


Nihilisme: Dostoyevski en zijn romanheld Ivan Karamazov

Is na de dood van God alles geoorloofd? is een vraag die zich opdringt en waar ook Dostoyevski zich mee heeft beziggehouden in de persoon van zijn romanpersonage Ivan Karamazov. Als alle christelijke waarden verdwijnen, dreigen we te vervallen in nihilisme, een term die doorgaans een negatieve lading heeft, maar in het 19e eeuwse Rusland door Toergenjev opeens een meer positieve betekenis kreeg door zijn definitie hiervan: "Een nihilist, dat is iemand die niet buigt voor autoriteiten, iemand die geen principe zomaar op goed geloof aanneemt, hoe goed en eerbiedwaardig het ook moge zijn..." (bron: Wikipedia) Ook Nietzsche verstond onder de term nihilist iemand die traditionele waarden verwerpt op zoek naar echte vrijheid. De vreugde om zelf te denken en zelf eigen waarden te bepalen, vormt het fundament voor de nieuwe filosofie. Er is ruimte voor de eigen beleving en in deze nieuwe visie worden mensen aangemoedigd om over hun eigen grenzen heen te kijken en contact te maken met andere mensen en culturen en zich op die manier het vreemde eigen te maken.

We vinden dit ook terug in de hedendaagse samenleving. Er is ruimte voor mensen om wel of niet te kiezen voor het geloof, maar het geloof is niet meer de enige gedoodverfde waarheid en kan zeker niet meer één op één worden gelijkgesteld aan het christendom. Invloeden van andere culturen verrijken onze samenleving en visie op onze eigen keuzes. Dat neemt overigens niet weg dat voor velen het geloof nog steeds van onschatbare waarde is. Deze mensen vinden er hun kracht in en ontlenen hieraan houvast in moeilijke tijden. Nietzsche zou hier vast geen problemen mee hebben, want juichte hij de wil tot macht niet toe om op die manier te komen tot zelfverwezenlijking? Zijn theorie ‘wil tot macht’ heeft voornamelijk betrekking op de ontwikkeling van de kracht van het individu door vorm te geven aan hartstochten en impulsen en zo te komen tot zelfverwezenlijking. Als dit is wat een mens kracht geeft en het individu volgt niet klakkeloos de dogma’s van het christendom, dan heeft ook deze keuze Nietzsche’s zegen, kan ik me zo voorstellen.

Over Nietzsche’s bekendste aforisme is overigens een anekdote in omloop: in Oostenrijk stond de volgende tekst op een muur:

God is dood
Nietsche

Daar heeft iemand onder gekrabbeld:

Nietzsche is dood
God

Een zeker gevoel voor humor valt God niet te ontzeggen.

 

Meer Nonnie?
http://www.nonniegelezen.nl

26/11/2015 10:52

Reacties (15) 

04/01/2016 23:39
is het Interesant om een artikel te schrijven over de moeder van god en de uiteindelijke verwijzing van welk geloof dan ook ?

zo ja, dan hoor ik dat graag en zal ik hier me best eens op doen .
Na het bestudeerd te hebben van de vele Complot theorieën ben ik ook over dit verhaal onnodig veel te weten gekomen namelijk .
05/01/2016 14:53
Dat is iets wat je zelf mag beslissen natuurlijk. Succes!
1
27/11/2015 17:09
Nietzsche is veel moderner en actueler dan de meesten denken. Hij was zijn tijd inderdaad ver vooruit.

Hij heeft een hele tijd in het verdomhoekje gezeten omdat de Nazi's enkele van zijn ideeën gekaapt hebben ( de 'Übermensch' b.v.).

Het is inderdaad zo dat een mens zonder god sterke schouders moet hebben, want er is dan niemand aan wie je je vast kunt houden - alleen maar jezelf. Daartegenover staat echter de vrijheid om een eigen geweten te ontwikkelen, niet dat wat de kerk of het geloof je ooit ingepeperd heeft.
De hele christelijke moraaltheologie is do...
1
27/11/2015 17:51
Dank voor jouw uitgebreide reactie.
Inderdaad zijn Nietzsches theorieën over de Übermensch misbruikt door de Nazi's. Zijn zus schijnt na zijn dood ook nog wat gerommeld te hebben met zijn ideeën, dus zij kan hier aardig de hand in hebben gehad.

Jouw vertaling van toll klinkt zeer plausibel.

Ook grappig dat je zegt dat God geleefd moet hebben als hij nu dood is. Die gedachte is ook bij me opgekomen. Daar zit natuurlijk ook meteen de crux van de zaak, want dood of levend, het is maar net wat je wil geloven. Die vrijheid hebben wij tegenwoordig.
26/11/2015 17:07
Van Nietzsche weten we het zeker! ;)
1
27/11/2015 08:21
Inderdaad.
1
26/11/2015 14:56
Goed artikel. En of God dood is? Pas als er niemand meer in gelooft. Ook niet meer in dat Ietsje -
1
26/11/2015 16:30
Dus je geeft Nietzsche geen gelijk?
1
tegen Nonnie
27/11/2015 15:41
blijkbaar niet.
2
26/11/2015 12:44
Het Ietsisme als geloof on demand? Ja, dat denk ik wel. Gooi er nog wat makkelijk kopieerbare elementjes uit spiritualiteit en vooral veel Boeddhabeeldjes bij en voilà, namasté, jij maakt je eigen religieuze fastfood!
Nu verkrijgbaar, voor een 'instant feelgood'-ervaring!

Is na de dood van God alles geoorloofd? Nee, natuurlijk niet! Het gaat uit van de valse veronderstelling dat religies en vooral het aspect van een strenge en dreigende Alvader gezorgd heeft voor morele beginselen.

Dat het over de eigen grenzen heen kijken ook tot de nodige onzin kan leiden,...
2
26/11/2015 13:34
Het zijn stevige schouders die de vrijheid kunnen dragen. Dat geldt zeker voor religie, een onderwerp dat over het algemeen bijzonder gevoelig ligt.

Naast de uitwassen die jij beschrijft zijn er massa's mensen die een eigen richting hebben gevonden, waarbij de basisprincipes van menig godsdienst (b.v. 'gij zult niet doden') in ere worden gehouden. Het vaak dwingende korset van diverse traditionele godsdiensten is daarmee afgeworpen.

Ik ben het met jou eens: we komen er wel, maar die bestemming kan voor iedereen weer anders zijn. Alle neuzen zoeken hun eigen windricht...
1
26/11/2015 19:07
Religie ligt vaak gevoelig omdat 'we' niet gewend zijn om er open en eerlijk over te praten. Uit misplaatst respect en misschien ook wel angst.

Ja, daar ben ik het dus pertinent niet mee eens, dat een 'gij zult niet doden' een basisprincipe van een godsdienst is. Het is een basisprincipe van elke normale menselijke beschaving. Alsof Mozes en zijn mensen moordend en stelend door de woestijn liepen totdat ze ineens de tien geboden kregen en daar daadwerkelijk iets nieuws te horen kregen.

Ik weet wel in welke richting ik het moet zoeken. Me dunkt dat ik in mijn leven al...
05/01/2016 15:28
Euhmm... zowel in de bijbel als koran staat toch een overvloed aan moord en doodslag ... Het draait allemaal om heilige Oorlogen, vanaf de dag dat geloof gesticht is worden de goden gebruikt als reden voor de Oorlog.

en aan te nemen dat gij zult niet moorden het basis principe is van elke menselijke beschaving ben ik het dus pertinent niet mee eens. Moord en Doodslag bestaat sinds de dag dat mensen bestaan.
1
26/11/2015 11:42
Goed artikel van je en dat laatste ... zal wel aan mij liggen, maar dat maakt het helemaal compleet.
1
26/11/2015 11:57
Dank je wel, Candice.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert