De mooiste traditie in sport – De Haka van de New Zealand All Blacks

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Sport

Een schitterende traditie in het internationale rugby. Misschien wel de mooiste traditie in welke sport dan ook. De haka, de Maori dans van het nationale team van Nieuw-Zeeland, The All Blacks.


Kia Rite! Laat je adrenaline en testosteron stromen!



Imponeergedrag

Ooit wel eens een mannetjesgorilla gezien? Een echte “zilverrug” die, luid op zijn borst kloppend, duidelijk maakt dat hij, en hij alleen, de heer en meester van zijn stuk oerwoud is? Of een mannetjeschimpansee, luid schreeuwend en trappend tegen zogenaamde plankwortels van tropische bomen? Of twee korhoenderhanen, die elkaar op de grens van hun territoria tegenkomen?
Ze spreken niet onze taal, ze zijn niet van onze soort, maar toch snappen we wat ze zeggen. Dit is puur imponeergedrag. Een soort oertaal, die ook in onze hersenen geprogrammeerd zit. En we kunnen de functie ook aanvoelen. Niet alleen het intimideren van een tegenstander, maar ook het oppompen van het zelfvertrouwen van degene die dit gedrag laat zien.

9cbd5da25ec3b18cdb1fe40a1b73b112_medium.

Oorlog: Eén voor allen, allen voor één

Wie denkt dat oorlog voeren iets typisch menselijks is, houdt zichzelf voor de gek. Wij zijn niet de enigen die soortgenoten een kopje kleiner maken. Chimpansees kunnen er ook wat van. Bavianen ook. Groep tegen groep. Maar inderdaad, wij mensen hebben oorlog voeren een van onze kerncompetenties gemaakt. We doen het al vele eeuwen.
Oorlog voeren, het gaat gepaard met een reeks rituelen, vaak met een diepere betekenis. Een marcherend leger, het ritmisch geluid van duizenden gelijktijdige voetstappen, het intimideert niet alleen, het geeft ook een gevoel van saamhorigheid, van kracht, van vertrouwen in je medestrijders. Het geeft moed; je staat er niet alleen voor. De Pruisen probeerden hun vijanden te ontmoedigen door de grootste mannen vooraan te laten marcheren. Jezelf beschilderen in angstaanjagende oorlogskleuren, zoals de Indianen op de Amerikaanse prairie. Voorafgaand aan de strijd woest dansen en schreeuwen, zoals de Zulu’s. Maar er is geen dans zo intimiderend, zo inspirerend als die van de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland, de Maori.

bfd7cb1d63b66003c869b7a2c5ac779d.jpg

De haka van de Maori

De haka is van oorsprong een krijgsdans, bedoeld om de tegenstander uit te dagen, te intimideren, maar ook om de eigen krijgers klaar te stomen voor de strijd en de zegen van de goden af te roepen. Het is ook een eerbetoon. Een eerbetoon aan de kracht van de tegenstander. De hele groep beweegt synchroon, ze maken woeste bewegingen met armen, stampen met de voeten, hun gezichten laten gevaarlijke grimassen zien, vaak met uitpuilende ogen en uitgestoken tong. De leider roept uit alle macht; de groep antwoordt gelijktijdig, ritmisch, uit volle borst. Het geheel is bombastisch en overweldigend. Een perfect staaltje van psychologische oorlogsvoering.
Tegenwoordig heeft de haka meer functies. Als welkom, als eerbetoon, bijvoorbeeld bij begrafenissen. Er zijn diverse soorten haka. De meeste worden uitgevoerd door mannen; er zijn ook een aantal waar vrouwen aan meedoen, of exclusief uitvoeren.De haka is een belangrijk onderdeel van de Kapa Haka, de naam voor alle uitvoerende kunsten van de Maori, geliefd, gewaardeerd en ook in deze moderne tijd nog met verve in ere gehouden. Een mooie traditie van een in en in trots volk.
Ik concentreer me op de haka die vanaf 1905 door het nationale rugbyteam, The All Blacks, wereldberoemd is gemaakt.

eef4db910b4edf93ad45408f9f9be49d.jpg

De haka van de All Blacks

Een van de dingen die me opviel toen ik in New York het Museum of the Native American bezocht, was de replica van een klaslokaal uit de jaren dertig in een Indianenreservaat. Geen enkele verwijzing naar de eigen, oorspronkelijke cultuur. Complete assimilatie in de dominerende blanke Amerikaanse cultuur. Dat is in Nieuw-Zeeland anders gegaan. En hoewel er ook zeker controverses, oud zeer en strijd is tussen de Maori en de latere Nieuw-Zeelanders, is het toch tekenend dat in 1905 het nationale rugbyteam de haka als traditie adopteerde. Voorafgaand aan de wedstrijd voert het team de haka uit, tegenwoordig vlak na het spelen van de volksliederen. De toeschouwers, ook die van de tegenpartij, verheugen zich er op en respecteren het. Er gaat een oerkracht van uit, zo goed passend bij deze uiterst fysieke, maar eerlijke sport.
De All Blacks hebben in de loop van de geschiedenis diverse haka laten zien. Sommige zijn traditioneel, andere speciaal voor het team of voor een bepaalde gelegenheid geschreven. De tegenpartij kan verschillend reageren. Een teken van respectloosheid is negeren. Italië deed dat in 2007. Geen slimme actie. Het motiveerde de All Blacks alleen maar extra: Italië werd met 76-14 volledig verpletterd, met vijf tries in de eerste 20 minuten! "If you don't respect us, we'll unleash a storm!"
Meestal staat de tegenpartij in een rij tegenover de All Blacks, met de armen over elkaars schouders. Soms lopen ze op de All Blacks af. Soms zelfs tot op centimeters afstand. “Jullie dagen ons uit; wij accepteren jullie uitdaging! Bring it on!
Speciaal is een wedstrijd tussen de All Blacks en het nationale team van Tonga. Ook Tonga heeft een traditionele krijgsdans, de Sipi Tau.

4b803187d8d0ff826a7a723ad5ec57d1.jpg

Te Rauparaha

Ka Mate - de bekendste haka

De bekendste haka is de Ka Mate, een traditionele haka. Dit is de haka die de All Blacks, zeker voor 2005 meestal uitvoerden. Ka Mate is geschreven door de oorlogsleider van de Ngāti Toa stam, Te Rauparaha (± 1760-1849), om zijn ontsnapping aan zijn vijanden te vieren, in een strijd uit 1820. De tekst is als volgt:

Ka mate, ka mate! ka ora! ka ora!
Ka mate! ka mate! ka ora! ka ora!
Tēnei te tangata pūhuruhuru
Nāna nei i tiki mai whakawhiti te rā
Ā, upane! ka upane!
Ā, upane, ka upane, whiti te ra!

Een mogelijke vertaling is deze:

Het is de dood, het is de dood! Dit is leven! Dit is leven! (of: Ik zal sterven, cq. Ik zal leven!)
Het is de dood, het is de dood! Dit is leven! Dit is leven! (of: Ik zal sterven, cq. Ik zal leven!)
Dit is de behaarde man
Die de Zon bracht en hem liet schijnen
Een stap omhoog! Nog een stap omhoog!
Een stap omhoog! Nog een stap omhoog! De Zon schijnt!

En zo ziet het er uit als de All Blacks helemaal in de stemming zijn. De haka begint meestal met de woorden “Kia Rite!”, “Bereid je voor! / Wees gereed!


Oefening baart kunst, ook bij de haka

Een haka, dat voer je niet zomaar ineens uit. Je zult, net als bij elke andere dans, flink moeten oefenen. Een goede instructeur is daarbij essentieel. Maar wat krijg je als je nieuwe leraar de lat erg hoog legt? Zelfs de euvele moed heeft om jouw haka “a stinker” te noemen? Dan mag hij het voordoen! Het volgende videofragment laat dit zien. Het maakt duidelijk dat zelfs van een haka, uitgevoerd door één persoon, een enorme oerkracht uit kan gaan.

0e972e35f5b93532853f59713d0494a1.jpg

Kapa o Pango - de nieuwe haka van de All Blacks

Zoals gezegd, de All Blacks hebben meer haka dan alleen de Ka Mate. Een mooi voorbeeld is deze, voorafgaand aan een wedstrijd tegen Ierland.
Vanaf 2005 laten de All Blacks regelmatig een haka zien, speciaal voor hen geschreven. Kapa o Pango, oftewel All Blacks in het Maori. Deze haka werd in 2005 voor het eerst uitgevoerd, in een wedstrijd tegen het nationale team van Zuid-Afrika, de Springboks. Het is een haka, omgeven door controverse. Een van de gebaren lijkt wel heel erg op het doorsnijden van de keel. Velen zagen dit als té provocerend en onnodig agressief. De All Blacks hebben het een tijd lang niet uitgevoerd of vervangen door een ander gebaar. Maar uiteindelijk heeft de rugbywereld de correcte uitleg geaccepteerd: het gebaar duidt niet het doorsnijden van de strot aan, het beeldt juist “hauora” uit, de levensbrengende adem in longen en hart. Even kijken? Hier is een mooie versie uit 2010.

5fb3b25999b65c56b4338fccece1a696.jpg

Reacties op de haka

John Smit, de aanvoerder van de Springboks, noemde het een privilege om als eerste team de Kapa o Pango te mogen zien. Dat geeft wel aan hoeveel respect tegenstanders hebben voor deze mooie traditie.
Op de laatste filmdag van “The Return of the King” voerde het stuntteam een haka uit, speciaal voor Viggo Mortenson en Bernard Hill, respectievelijk Aragorn en Théoden. Een haka ter ere van twee koningen.
Bij de viering van vijftig jaar betrekkingen tussen Nieuw-Zeeland en Zuid-Korea, voerde een Kapa Haka groep in Seoul een speciale haka uit, vermengd met “Gangnam Style”.
Veel teams zien de haka als dé speciale troefkaart van de All Blacks. Maar in 1995, tijdens de finale van het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika, het eerste waaraan Zuid-Afrika na het tijdperk van apartheid mocht meedoen, bleek Zuid-Afrika een veel sterkere troefkaart te hebben: Nelson Mandela, gekleed in Springboktenue, kwam de teams begroeten. De “Bokke” wonnen van de All Blacks en werden wereldkampioen, zij het met minimaal verschil.


Een persiflage op de haka, een reclamecampagne van William Lawson’s

Een beetje reclamemaker maakt wel eens gebruik van persiflages. Een persiflage gaat uit van een bestaand en sterk beeld, dat emoties oproept. En gaat daar op een komische manier mee aan de haal. Het tovert een glimlach op het gezicht van de toeschouwer. En mensen met een glimlach zijn veel eerder bereid om je product te kopen.
Schotland kent een sterke rugbytraditie. De Nieuw-Zeelandse haka is daar alom bekend. Dus wat doe je als Schotse whiskyproducent? Je gebruikt in je campagne voor William Lawson’s de All Blacks en hun haka. En je geeft daar het enige treffende Schotse antwoord op. Een antwoord waar de All Blacks niet van terug hebben. Tegelijkertijd geef je een knipoog richting “Braveheart”. Kijk maar even mee

50ab05c252cb086c1de13155e7e0d91f.jpg
Andy Whitfield (1972-2011)

De haka als steun in de strijd tegen kanker

De haka kan je ook uitvoeren om iemand die het écht nodig heeft, sterkte, kracht en moed toe te wensen. De acteurs van de serie Spartacus deden dit op een wijze die mij ontroerde.
De serie Spartacus – Blood and Sand, opgenomen in Nieuw-Zeeland, met grotendeels Nieuw-Zeelandse en Australische acteurs, was een wereldsucces in 2010. Vlak voor de opnames van seizoen twee werd bekend dat de hoofdrolspeler, Andy Whitfield, kanker had gekregen. De producenten besloten, in afwachting van herstel, een prequel op te nemen (Spartacus – Gods of the Arena). Op de laatste opnamedag kwamen de acteurs samen en filmden een haka, om hun Spartacus moed en kracht te wensen in zijn moeilijke strijd. Een strijd die hij uiteindelijk in 2011 zou verliezen, op 39-jarige leeftijd. Zijn grote rivaal Crixus – De Ongeslagen Galliër-, gespeeld door Manu Bennett, houdt de toespraak. De acteur Antonio Te Maioha (Barca – Het Beest van Carthago) is de voorganger. Beide heren hebben een flinke hoeveelheid Maori-bloed in de aderen.
Ik probeer me het gezicht van Andy Whitfield voor te stellen bij het zien van dit eerbetoon. Ontroerd, geraakt, geamuseerd. Helaas heeft het niet geholpen.

3c4b8f58b9cee58e5cf4e607e48b7d25.jpg

De haka - mijn beleving

Ik ben geen “Kiwi” en heb nog nooit gerugbyd. Ik ben er ook niet echt voor gebouwd. Bovendien is het niet aan te raden om er op mijn leeftijd nog aan te beginnen. Maar toch…
Als ik de haka zie, doet het wat met me. Alsof mijn bloed sneller gaat stromen, alsof ik me ineens bewust ben van spieren die ik niet alle dagen voel. Ik voel me levend. Het lijkt of de woeste oerkracht, de levensvreugde die er van afstraalt bij mij binnenkomt. Ik geniet er van. Het is beestachtig, primitief, maar ook zo ontzettend mooi. Ik hoop er nog jaren van te kunnen genieten.

849993bac7bad44d7a93b5c9d385fe95.jpg
 

 

 

24/11/2015 12:19

Reacties (15) 

25/11/2015 23:16
Leuk artikel.
25/11/2015 22:15
Zeer interessant artikel, boeiend geschreven ook. Nu kan ik een Nieuw-Zeelandse kennis gaan imponeren met mijn haka-kennis ;)
1
25/11/2015 19:10
Interessant artikel! Bedankt voor het delen.
25/11/2015 19:31
Graag gedaan! ☺
1
24/11/2015 18:00
Goed om de achtergrond te lezen van deze indrukwekkende haka.
1
24/11/2015 18:38
Zeker tijdens het WK Rugby van de afgelopen tijd is dit artikel op Plazilla behoorlijk vaak gelezen via Google. Jammer dat Tallsay toen nog niet bestond... ;-)
1
24/11/2015 14:18
Nu is Rugby ook mijn favoriete sport zodat ik deze oer uitingen van de Nw -Zeelandse All Blacks wel kan waarderen.
25/11/2015 14:00
Ik vind het ook gewoon een lekker eerlijke sport. Helaas in dit land minder populair dan het zou verdienen.

Ik heb ooit een haka op vijf meter afstand meegemaakt. Dat maakte toch wel indruk. ☺☺
1
24/11/2015 13:19
Ik kan er niet voor warmlopen, jammer dan voor deze 'oermensen', om niet te zeggen: apen.

Ik zie al meer dan genoeg atavismen in de huidige maatschappij De meeste daarvan hebben inderdaad met een verhoogde testosteronspiegel te maken.
1
24/11/2015 13:45
Blijkbaar ben ik gevoelig voor testosteronspiegels. Gelukkig maar!
Heerlijke reactie, trouwens. ☺
1
24/11/2015 13:03
indrukwekkend zo'n Haka.
1
24/11/2015 13:44
Ik heb het wel eens van dichtbij gezien. Het werkt...☺☺
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert