Acht behaarde razendsnelle pootjes - Arachnofobie of extreme angst voor spinnen, deel 2

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Weird Science

Ongeveer 55% van de vrouwen in de Westerse wereld heeft er last van. En ongeveer 18% van de mannen. Een onberedeneerbare angst voor spinnen. Hoe komt dit? Hoe kom je er van af? Zijn het dan echt zulke monsters? Of gewoon schitterend en nuttig? Deel 2 van 2 artikelen.

 

Arachnofobie – die vreselijke angst voor “Eight Legged Freaks”

 

53ea0213d29443b2a2ed7d8828f553e4_medium.

Leuk dat je er weer bent!

Zie je hem zwaaien? De Australische peacock spider, naar mijn bescheiden mening de mooiste spin op deze Aarde? Hij is blij dat jullie heelhuids deel 1 hebben doorstaan. En dat jullie blijkbaar nog meer willen weten over hem en al die andere ‘eight legged freaks’. Hij weet dat jullie waarschijnlijk veel enge verhalen hebben gehoord over dodelijk giftige spinnen. Misschien zelfs documentaires over gezien. Hij drukt jullie op het hart dat er bij die verhalen kanttekeningen zijn te plaatsen. Heel wat zelfs.


Maar sommige spinnen zijn toch dodelijk giftig?

Er gaan heel wat verhalen rond over dodelijk giftige spinnen. In de film Arachnophobia werd een Amerikaans dorp geconfronteerd met dodelijk giftige spinnen uit een onbekend deel van het Zuid-Amerikaanse regenwoud. Eén beet en binnen een minuut viel je dood neer. Realiteit? Nogal niet! Complete fictie. Ja, er zijn giftige spinnen. Ja, mensen kunnen last krijgen van dit gif. Er zijn gevallen bekend van mensen die zijn gestorven. Maar niet op deze manier.

Welke spinnen hebben dan – terecht of niet – een dodelijke reputatie? Over de vogelspinnen hebben we het al gehad. Daar ga je echt niet dood aan. Mocht je zo’n beest zodanig lopen sarren zal hij als eerste verdedigingsmiddel irriterende haartjes naar je schieten. Heeft hij ondanks dit geen andere keuze dan te bijten, hou er dan wel rekening mee dat zijn kaken zo groot zijn – en zo scherp – als een flinke kattenklauw. Je gaat het aardig voelen! Maar dat is dan ook alles. Echt giftige spinnen… Drie namen springen er uit. Ik zal ze behandelen; we hebben het over de Braziliaanse zwerfspin, de Australische ‘redback spider’ en de beruchte Australische valdeurspin, the Sydney Funnel-web.

b3f9fae50b6368fa71fd6a71993c0e58.jpg

Giftige spinnen - De Braziliaanse zwerfspin

Drie Braziliaanse soorten komen in aanmerking voor ‘spin met het zwaarste vergif’, alle van het geslacht Phoneutria. Het gaat om de soorten Phoneutria nigriventer, Phoneutria fera en Phoneutria keyserlinggi. Vooral Ph. fera en Ph. nigriventer hebben een slechte reputatie.  Ze hebben de neiging om zich overdag op donkere plekken te verstoppen en komen ook voor in dichtbevolkte gebieden in Brazilië. ’s Nachts zwerven ze rond, op zoek naar voedsel. Van nature zijn ze redelijk agressief. Voelen ze zich bedreigd, dan laten ze het overigens duidelijk merken. Ze richten zich op, tillen de twee voorste paar poten dreigend op en lijken heen en weer te dansen. Blijf dan maar uit de buurt. Hun gif is niet mals. Het veroorzaakt een vreselijke pijn en een zwelling. Het gif is een neurotoxine en geeft spierverslapping en ademhalingsproblemen. Een vreemd bijkomend effect is – niet in alle gevallen – een langdurige en pijnlijke erectie. Interesse? Of toch maar liever zo’n blauw pilletje?
Maar zijn ze nou echt gevaarlijk voor mensen? Dat is niet helemaal duidelijk. Er zijn ongeveer 7000 gevallen bekend van beten. Maar het is maar de vraag of de Phoneutria-soorten voor alle verantwoordelijk zijn. Ze worden vaak verward met andere spinnen. Ook is bekend dat ze niet bij elke beet gif inspuiten; men vermoedt dat tweederde van de beten ‘droog’ zijn. Want waarom zouden ze hun kostbare gif verspillen aan iets wat ze toch niet kunnen verorberen? Toxicologisch onderzoek heeft aangetoond dat 6 microgram gif, in de ader ingespoten, een muis om zeep helpt. Daarmee is het het sterkst werkende spinnengif. Alleen, toxicologie is geen makkelijke wetenschap. Het valt niet mee om uit die gegevens de dodelijke dosis voor een mens af te leiden. Er zijn tien dodelijke gevallen bekend, maar ook dat slechts bij 2% van de beten antigif nodig was. Dus voorlopig zou ik willen zeggen: Ja, ze zijn giftig. Ja, je kunt sterven door een beet, maar de kans is niet groot. Vergeleken met bijvoorbeeld gifslangen als de cobra, taipan of zwarte mamba.

4ae706f257c7416d298b0c29abf25cb3.jpg

Giftige spinnen - De Australische redback

De redback is het Australische zusje van de Amerikaanse zwarte weduwe. Het is ook het vrouwtje dat bijt en voor problemen zorgt. Het is een klein spinnetje met een lijfje van ongeveer een centimeter. Als ze bijt, bereid je dan maar voor. Een extreme pijn, die 24 uur kan aanhouden. Daarbij een flinke zwelling. Als de pijn en zwelling plaatselijk blijft, is er niet zoveel aan de hand. Maar het is ook mogelijk dat je lymfeklieren gaan opzetten, je gaat flink zweten, je krijgt koorts, hoofdpijn, pijn op de borst, hoge bloeddruk, rillingen, misselijkheid en je gaat over het nekje. Deze symptomen zijn meestal indicatie voor een behandeling met antigif.
In de hele Australische geschiedenis (nadat de Engelsen de boel overnamen) zijn er slechts 14 dodelijke gevallen bekend. Na de ontwikkeling van antigif in 1956 is niemand meer gestorven aan een beet.

648719d7830e6f3b6b62e258a037d44f.jpg

Giftige spinnen - De Sydney Funnel-web

De officiële naam voor dit beruchte diertje is Atrax robustus. Het is een valdeurspin. Het maakt een holletje in de grond, verstopt zich daar in en wacht op een voorbijlopend insect. Slim als het is, heeft het draden rond zijn schuilplaats gespannen. Een insect struikelt er over, de spin voelt de trilling, schiet uit zijn schuilplaats en dient een dodelijke dosis gif toe.
Deze spin komt uitsluitend voor in en om de stad Sydney. Als je gebeten wordt, is het bijna altijd het mannetje, in de paartijd, als hij op zoek is naar een vrouwtje. Zijn gif is ongeveer zes maal zo sterk als dat van zijn liefje. Het is overigens bizar dat alleen apen en mensen gevoelig zijn voor dit gif. Een kangoeroe merkt er niet veel van. Apen komen niet voor in Australië en mensen pas een paar duizend jaar. Puur toeval dus. Het gif heeft ongeveer 13 mensen het leven gekost in de periode 1927- 1979; sinds de jaren ’80 is er een antigif en is niemand meer gestorven. Wel zijn er jaarlijks ongeveer 30-40 mensen die gebeten worden, sinds 1927! En in 90% van de gevallen sinds 1980 waren de symptomen niet genoeg om antigif toe te dienen.

f67ffbc00acc3d058d0116ada1fd5684.jpg

Waar komt die arachnofobie toch vandaan?

Het is bekend dat bepaalde dieren een soort aangeboren angst hebben voor vijanden en andere gevaarlijke dieren. Veel kuikens van weidevogels zullen zich roerloos stil houden als ze het silhouet van een roofvogel zien. Zelfs als ze zonder ouders opgroeien. Dit is vanuit evolutie ook wel te verklaren, als dit gedrag aangeboren is en genetisch bepaald. Kuikens die zich stil houden, worden minder vaak gegrepen dan hun soortgenoten die als een dolle rondrennen. Dus na verloop van tijd is alleen de genetische variant ‘roerloos stil liggen’ nog aanwezig. Het zou kunnen, maar echt bewezen is dit zeker niet.
Er zijn wetenschappers die arachnofobie zo willen verklaren. En passant geven ze ook een verklaring waarom vrouwen er meer ‘last’ van hebben. De angst is genetisch bepaald, vanwege de giftigheid van spinnen. En omdat vrouwen hun baby’s beschermen (mannen gaan gewoon op jacht) en hun woonplek schoonhouden, is het logisch dat zij feller reageren op hun aanwezigheid. En fobie is gewoon de overdreven variant van een natuurlijke, aangeboren angst. Persoonlijk geloof ik hier geen barst van. Het is veel logischer om een fobie te ontwikkelen tegen écht gevaarlijke dieren. Bovendien, er zijn zoveel volkeren bij wie spinnen gewoon op het dagelijkse menu staan. Yummie! Arachnofobie lijkt veel meer een cultureel bepaalde angst te zijn. Maar er is nog een andere theorie. Een hilarische. De angst voor spinnen is logisch, want we voelen instinctief dat er ‘iets vreemds met ze is’. En wat dan wel? Ze komen van een andere planeet!

98a4e4883f550f55ee3ae8fde9403462_medium.

Er is echt een ‘wetenschapper’ die dit beweert. Ik weet niet meer hoe hij heet. Wel weet ik dat hij niet al te serieus wordt genomen. En zijn antwoord hierop?

  • “Men wil niet naar me luisteren, want dat druist in tegen de gevestigde belangen.”
  • “Er zijn bewijzen voor een buitenaardse oorsprong van spinnen, maar ‘ze’ houden het geheim.”
  • “Er is een complot; het gewone volk mag dit niet weten.”

Met andere woorden, de typische antwoorden van elke pseudo-wetenschapper. Je kan ze er altijd aan herkennen; mijn bullshit-meter slaat ver uit in het rood, telkens als ik dit soort ‘argumenten’ hoor. Zeker als ze ook nog de geijkte Calimero-kaart gaan uitspelen: "mijn onderzoek (?) wordt genegeerd, "men" werkt me tegen!" Trouwens, de verwantschap tussen spinnen, hooiwagens en schorpioenen is duidelijk en goed onderzocht. En er zijn talloze fossiele spinnen gevonden, tot honderden miljoenen jaren terug. Ze waren er al toen zoogdieren nog moesten worden ‘uitgevonden’. Laat staan mensen.
Wat zou dan wel een verklaring kunnen zijn? Schrikreacties, als ze ineens snel rennend en onverwachts opduiken. Die acht pootjes, die zo snel gaan dat we het met onze ogen nauwelijks kunnen bijhouden? Vergelijkbaar met de angst voor muizen? En dan gecombineerd met hun bizarre, niet aaibare uiterlijk. Een muis heeft tenminste nog lieve kraaloogjes. Ik weet het niet. Ik kan het niet verklaren, maar de angst is wijdverbreid en reëel.

3b6757b6da5369321f16d8af31904a3f.jpg

Spinnen zijn zo verrekte nuttig

In een Engels onderzoek is aangetoond dat in een bepaald gebied in Zuid-Engeland spinnen ongeveer 700 miljard insecten per jaar opvreten. Wat gebeurt er als morgen alle spinnen ineens uitgestorven zijn? Binnen een jaar krioelt het van de insecten. Een wemelende massa, centimeters dik. We lopen er over, we slapen er tussen, ze kruipen over ons heen en we kunnen er niets tegen beginnen. Behalve de hele boel vergiftigen. Begin maar vast met het hamsteren van blikvoer. Oogsten zullen mislukken omdat plagen van insecten alles kaalvreten. Herinneren jullie Mozes nog? Die uit de Bijbel? De sprinkhanenplaag in Egypte is peanuts vergeleken met wat ons dan te wachten staat. Hoeveel zal een brood gaan kosten? 250 euro?
Of zijn er andere dieren die de rol van de spinnen gaan overnemen? Wespen bijvoorbeeld. Lijkt het je wat, een wereld met duizenden malen meer wespen dan nu? Wespen hebben meer dodelijke slachtoffers op hun geweten dan spinnen. Veel meer.
Of vogels, maar dat pas na een aantal jaren, want ze gaan echt geen honderden eieren per jaar leggen. Lijkt het je wat, elke dag met een paraplu naar buiten, ook al schijnt de zon? Omdat je anders binnen een minuut onder de vogelstront zit?
Een wereld zonder spinnen, ik zou er niet in willen leven. We hebben ze keihard nodig, ze mogen er zijn. En vind ik een spinnenweb in mijn huis, zo tegen het plafond? Ik laat hem voortaan zitten. Scheelt toch al gauw tientallen muggenbulten.

1d76c7d0b63c1c26fc2373e0262d17d5.jpg

Electronenmicroscopische opname van spinnentepels en spinnenzijde


Een uitstapje naar de toekomst: mogelijke toepassingen van spinnenzijde

De opvallendste eigenschap van de meeste spinnen is natuurlijk hun web. Spinnenweb, waar is het van gemaakt? Spinnendraad is een soort zijde. Ik kan een heel verhaal ophangen over de biochemische structuur, die werkelijk prachtig is, maar laat ik het gewoon simpel houden. Spinnenzijde heeft twee belangrijke eigenschappen:

  • het is extreem elastisch;
  • het is ontzettend sterk.

Als je kijkt naar trekkracht, is spinnenzijde zes keer zo sterk als staal van een vergelijkbare dichtheid. En als je een ‘standaard’ spinnendraad tot vier maal zijn oorspronkelijke lengte uitrekt, zal het niet breken. Het is dus ook extreem elastisch.
De sterkste spinnenzijde is afkomstig van de spin Caerostris darwini, een spin van het eiland Madagaskar. Voor zover ik weet, heeft het nog geen Nederlandse naam; in het Engels heet het Darwin’s bark spider. Het maakt gigantische webben, soms met een spanwijdte van 25 meter. De zijde is tien keer sterker dan Kevlar. Een kogelvrij vest van dit materiaal- als je het voor elkaar krijgt – trek je gewoon aan als een T-shirt.
Er gaat een hele industrie ontstaan rond spinnenzijde. Spinnenzijde is een natuurproduct en zou op een milieuvriendelijke manier kunnen worden geproduceerd. Het is ook biologisch afbreekbaar. Klinkt goed? Wat zou men zoal kunnen maken?

  • Afbreekbare, milieuvriendelijke flessen;
  • Touw;
  • Parachutes;
  • Netten;
  • Autogordels;
  • Kogelvrije kleding;
  • Kleding die nauwelijks last heeft van slijtage;
  • Verbanden en chirurgisch draad, bijvoorbeeld hechtdraad;
  • Kunstmatige pezen;
  • Koeling van computers (spinnenzijde is erg goed in warmtegeleiding, misschien op den duur beter dan koper);
  • Productie van nanofilamenten, te gebruiken in nanotechnologie.

Maar uiteraard, er zijn wat probleempjes en kinderziektes. Spinnenzijde oogsten uit spinnen, zoals je zijde kan oogsten van zijderupsen, werkt niet goed. Te weinig opbrengst en spinnen houden niet van teveel soortgenoten bij elkaar. Dus proberen diverse bedrijven andere methoden:

  • Genetisch gemanipuleerde bacteriën maken zijde;
  • Genetisch gemanipuleerde geiten produceren zijdemoleculen in hun melk;
  • Chemische productie van  kunstmatige spinnenzijde;
  • Spinnenzijde oogsten uit genetisch gemanipuleerde soja of bepaalde schimmelsoorten.

Er is vooruitgang geboekt, maar het eindproduct komt nog niet in de buurt van de kwaliteit van ‘echte’ spinnenzijde. Maar stel dat het lukt… dan sluit ik af met een stukje pure Science fiction.

c320d4c74331885e90beca6bac05bcc2.jpg

De Bonenstaak van Arthur C. Clarke

Arthur Clarke was een Brits schrijver van voornamelijk Science fiction. Een van de beroemdste en meest invloedrijke, overigens. Een populair verhaal over hem, niet helemaal de waarheid, is dat hij de geestelijk uitvinder is van telecommunicatiesatellieten. Hij heeft inderdaad de werking beschreven en ook precies berekend op welke hoogte ze rond de Aarde moeten draaien. En zo zijn ze ook gebouwd, vele jaren later.
In zijn boek “The Fountains of Paradise”, beschrijft hij een geweldige constructie. Een toren vanaf het aardoppervlak, tot buiten de dampkring, in de ruimte. Vele kilometers hoog dus. Ik ga even niet in op het technische ontwerp; dat is voor mijn verhaal niet nodig. Omhoog en omlaag ga je gewoon met de meest efficiënte en zuinigste methode: de lift. Want herinneren jullie de Apollo-missies naar de Maan nog? Een raket met 2,5 miljoen kg brandstof was nodig om buiten de dampkring te raken. Maar als je een toren tot buiten de dampkring kan bouwen, met bovenop een platform voor vertrekkende en landende ruimtevaartuigen, spaar je een heleboel energie. Misschien wordt ruimtevaart dan wel een winstgevende business. Delfstoffen winnen op asteroïden, in plaats van milieuverontreinigende mijnbouw op Aarde. Industrieel en wetenschappelijk onderzoek in bijna gewichtloze omstandigheden. Mogelijkheden te over. Hele ruimtesteden zie ik voor me. Kolonisatie van de Maan en Mars.

f829f05f0b7d447321e9fe1b24f7bd54.jpg

Alleen één klein probleempje. Zo’n toren is onderhevig aan twee hele grote krachten. In de eerste plaats de zwaartekracht, vanwege zijn enorme gewicht. Hierdoor heeft de toren de neiging volledig in te storten. In de tweede plaats krijgen we te maken met de middelpuntvliedende kracht. De Aarde draait rond. Leg een knikker op een draaiende LP en hij schiet er af. Een toren die reikt tot buiten de dampkring zal door die middelpuntvliedende kracht van de Aarde de neiging hebben het heelal in te slingeren. Maar wat gebeurt er als zwaartekracht en middelpuntvliedende kracht in evenwicht zijn? Dan blijft de toren netjes op zijn plekje. Maar weer één klein probleempje. De trekkracht die dan wordt uitgeoefend op de constructie, is erg hoog. Ons bouwmateriaal van nu kan hier niet tegen. Tenzij…flinke delen van de toren gemaakt worden van spinnenzijde.
Gaan we dit meemaken? Ik denk het niet, maar je weet maar nooit. De chip in je smartphone heeft evenveel ‘computing power’ als een fabriekshal vol computers, vijftig jaar geleden. De ontwikkelingen in elektronica, nanotechnologie en biotechnologie gaan razendsnel. Geen flauw idee hoe de wereld er over vijftig jaar uitziet. Blijven fantaseren en het goede behouden.

0d2c332a5d670947acd98a9db4a4221e_medium.

Een laatste poging om arachnofobie uit te bannen

Hij komt weer langs, die mooie peacock spider. Hij hoopt dat jullie genoten hebben en misschien zelfs wat meer begrip en waardering hebben gekregen voor zijn soortgenoten. “Wij zijn zo eng nog niet”, zegt hij. “Misschien kunnen jullie mensen nog een hoop van ons leren.”
Persoonlijk denk ik wel dat dit gaat lukken, zeker als ik naar mijn zoontje kijk. Want wie was zijn absolute idool, toen hij vijf was?

b233db5b4f9653b4349dc4d77d2b0a02_medium.

 

 

22/11/2015 10:16

Reacties (2) 

1
22/11/2015 10:48
Ze komen van een andere planeet? Dus vrouwen komen van Venus, mannen van Mars, Spinnen van ???????
Jeetje is er ook nog een planeet waar kippetjes vandaan komen?

Geweldig geschreven weer en die sterkte van die zijde dat wist ik niet, maar daar kun je dan zeker enorm veel mee doen.
1
22/11/2015 11:06
Als je die standaard Calimero wilt geloven wel, ja. ☺

Het is inderdaad geweldig spul. Laatst nog een docu over gezien. "We" kunnen het nog steeds niet namaken, maar we komen in de buurt.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert