Een verhaal bij een uitvaart

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

Op 19 maart overleed mijn moeder. Woensdag 3 april was de uitvaart. Ik hield een toespraak. Hier is de toespraak, verder uitgewerkt en uitgebreid. 

*Omdat ik de enige van de familie ben die ervoor gekozen heeft om met naam en toenaam op Internet te staan, heb ik de rest "functioneel" omschreven. Uiteraard heb ik tijdens de dienst iedereen bij naam genoemd.*

 

88a2163d3dbdb05d4f6eb34ec46398e3_medium.

Een bewogen leven

Daar lig je dan, ma. En hier sta ik. Ik wist dat deze dag ooit zou komen. Ik had gehoopt dat dit nog jaren op zich liet wachten. Ik had het veel liever gehad dat ik deze woorden pas uit zou spreken als ik volledig grijs was en achter een rollator moest strompelen. Helaas is alles anders gelopen. Hier sta ik dan voor een volle zaal met je kist in het zicht. Het kan niet anders, bij iedereen schieten emoties, gedachten en herinneringen door het hoofd. Ook bij mij.

Hoe moet ik je leven samenvatten? Je hebt geen standaard leven geleid en je hebt erg veel meegemaakt en moeten doorstaan. Ik beperk me tot momenten die me als eerste te binnen schieten en die bepalend waren. Momenten die ik zelf heb meegemaakt. We hebben een aparte relatie gehad. Een relatie vol liefde, maar ook met ruzies en periodes van verminderd contact. Want net als jij ben ik geen gemakkelijk persoon. Iedereen die hier aanwezig is, zal eigen herinneringen hebben aan je. Mooie, maar misschien ook minder mooie. Ik weet echter zeker dat de balans bij iedereen zonder meer naar het positieve uitslaat. Bij mij in elk geval wel.

De eerste woorden die je ooit tegen me zei, zijn zo overduidelijk jij. Geen blad voor de mond en altijd goudeerlijk. Ook als het niet helemaal verstandig of tactvol is. "Wat een lelijke baby!" Het zal je maar gezegd worden. Uiteraard had je gewoon gelijk. Mijn allereerste herinnering, ik moet een jaar of twee geweest zijn. We hadden een papegaai te logeren. Ik vond het wel een mooi beest. Het beest vond mijn vingertje blijkbaar erg interessant. Ik zie me naar je toe lopen, met een grote druppel bloed op een kindervingertje. En natuurlijk krijg je dan een pleistertje. Natuurlijk komt er dan een kusje op en natuurlijk hoor je troostende woorden.

d2f00ef4fc9f67dabcb48abc2afb0a06_medium.

Ik moet glimlachen bij de gedachte aan je tirades over moderne en verwende vrouwen. Inderdaad, ik zie ze niet meer, de vrouwen die net als jij over heuvelachtige wegen fietsten, met één kind voorop, één kind achterop en twee volle boodschappentassen aan het stuur. Ik herinner me hoe je me hebt leren lezen toen ik vier was. Niet eens bewust, maar als je honderden keren hetzelfde stripboek moet voorlezen, dan legt een beetje kind zelf wel de connectie tussen tekentjes en woorden. Ik moet weer proesten als ik denk aan de verhalen die je daarover vertelde. Dat je het niet wilde geloven toen mijn "juf" het je vertelde. En hoe ze het uittestte en bewees met een kinderboekje dat niet bij ons in de kast stond.

Ik ga het niet hebben over je eerste huwelijk en de onvermijdelijke scheiding. Behalve één dingetje dan. Een verhaal dat je graag in geuren en kleuren vertelde. Ik zie weer het plezier in je ogen en misschien ook wel iets van trots. Mijn biologische vader kwam mij en mijn zusje ophalen voor een weekendje. Wat er precies aan de hand was, weet ik niet meer. Maar jij hebt hem verbaal tot zijn voetzolen afgefakkeld, in ons bijzijn. Ik kan het me heel goed voorstellen, maar helaas niet meer echt herinneren dat ik, toen je de deur in zijn gezicht dichtgooide, inderdaad heb geapplaudiseerd en heb geroepen: "Eindelijk! De Slaventijd is voorbij!" Ik weet dat het waar is, want het past zo goed bij me.

De laatste jaren heb ik je van dichterbij meegemaakt. Ik hoor je nog verzuchten dat je het gevoel had ontworteld te zijn en hoe lastig het soms was om "vanuit je koffer" te leven. Nederland, Zuid-Frankrijk en twee keer per jaar naar Spanje. Maar ben je eigenlijk niet je hele leven een beetje ontworteld geweest? Waar heb je niet allemaal gewoond? Tarakan, Malang, Probolinggo, Mill, Vaals, nog wat plaatsen in Zeeland, Brabant en Limburg. Heerlen, waar ik geboren ben. Eindhoven, waar ik ben opgegroeid. Daarna Plaisir bij Parijs, Huntsville in Alabama, een plaatsje bij Wetzlar, twee adressen in Geldrop, Mariahout en op het laatst 's winters in Zuid-Limburg en zomers in de Drôme. En natuurlijk de jaarlijkse vakanties in Benidorm en Rosas. 

52fb84c0310a487f0dec03644b043fb6_medium.

Er ligt een vaasje naast je in de kist. Je kleinkind, de jongste dochter van mijn zus, wist nog dat je dat graag wilde. Vlak na de Watersnoodramp van 1953 heb je het gevonden. Een delftsblauwachtig minivaasje, drijvend in de golven. Een ontworteld vaasje, meegevoerd door de stromingen van het leven. Zoals jij ook, toen je de Tropen moest verruilen voor ons land, waar je nog nooit was geweest. Waar je bij je vader ging wonen, die je door de oorlog al jaren niet had gezien. Het land waar acht jaar later je moeder ook heen ging, op een manier die men tegenwoordig waarschijnlijk als illegaal zou beoordelen.

Ik ben nog steeds blij dat je de beslissing die je in je tienertijd nam, niet hebt doorgezet. Ik weet zeker dat ik ook namens pa, mijn zus, mijn broer en alle kleinkinderen spreek. Ik snap het wel. De nonnen hebben je zo goed opgevangen, dat je erover dacht om zelf het klooster in te gaan. 

Ik denk even terug aan de periode dat ik jou op je gelukkigst zag. Voor mij is dat toch echt de tijd in Alabama. Philips en Chrysler hadden het goed bekeken. Pa had een green card, maar jij niet. In een gemeenschap met veel expats is het belangrijk dat ook de niet-werkende vrouwen een sociaal leven kunnen opbouwen. Dus was je actief in de International Women's Club en nam je me overal mee naartoe. Samen leerden we sushi maken, bezochten we de mansions van oude katoenplantages en stelde me je aan veel vrouwen voor. Je was actief en ondernemend en wat ik me van die tijd nog heel goed herinner was je lust om te experimenteren. Telkens als we in een restaurant zaten, namen we onbekende gerechten, gewoon omdat het leuk is om nieuwe smaken te ontdekken. Wat een verschil met je laatste jaren, toen je toch veel liever koos voor 'bekend en comfortabel'. 

Ik denk met veel plezier terug aan je pogingen een matchmaker te zijn. Bij mijn zus, toen ze net teruggekeerd was uit de USA, is het bijzonder goed gelukt. Een groter succes kan je niet wensen. Bij mij, not so much. Ik heb me altijd verbaasd hoezeer je de plank mis kon slaan als je een voor mij interessant meisje had leren kennen. 

Je hele leven heb je gezegd dat fysieke pijn je niets doet. Ik weet nog hoe kwaad ik was toen ik erachter kwam dat je met een nierbekkenontsteking was blijven rondlopen en te koppig was om een dokter op te zoeken. Totdat het bijna te laat was. Je hebt daar echt een handje van. Je eigen problemen wegwuiven en bagatelliseren. Niet concreet opkomen voor waar je recht op hebt, terwijl iedereen het je gunt. Vanaf de zwangerschap van mijn broer heb je rugklachten. Naarmate de jaren vorderden, werden ze steeds groter, totdat je echt bewegingsbeperkingen begon te krijgen. Zeker de laatste tien jaar waren ze je leven gaan beheersen. Als zelfs een relatieve leek als ik in één oogopslag aan je Röntgen-foto's kan zien hoeveel pijn je bij elke stap en elke beweging moet voelen, dan moet je wel heel veel verbeten hebben. Als ik je hoorde lopen, ja letterlijk hoorde, omdat elke stap gepaard ging met kreunen, steunen en puffen, dan ging dat bij mij door merg en been.

b567fbbdd3a584368b31c7be4d2722ed_medium.

Het is moeilijk om te zien hoe je zienderogen achteruit ging. Ook omdat mijn oude moeder, de actieve, speelse en experimenterende moeder, nog steeds bestond. Ik weet het nog. Je had een goede dag en je had gezien hoe ik voor mezelf een lunch gemaakt had. Tijdens het koken riep je me om te proeven. Je had heerlijk geëxperimenteerd en de blik in je ogen, toen het resultaat gewoon erg goed was, is goud waard. 

Als iets jou kenmerkt dan is het wel het feit dat je je graag met hart en ziel ergens op stort. Uiteraard, vroeger, op het handwerken. Hoe jij bijles gaf op school en alle leuke meiden uit de buurt thuis uitnodigde om extra haaktrucjes en nieuwe steken te leren. Hoe hard je kon hameren op netjes en secuur werken. Ook op het belang van een net handschrift. Hoe je omging met je kleinkinderen en ineens over onvermoede energiereserves beschikte als ze op bezoek kwamen. Het is prachtig om te zien hoe je daarvan geniet. Als je hart nog zoveel wil en je lichaam het niet meer kan bijbenen, dan stopt het ergens. Helaas is dat ook bij jou gebeurd. Je hart kon zijn eigen tempo niet meer aan. Je overleed tijdens je vakantie, ver van huis. Maar wel op een plek waar je gelukkig was.

En hier zijn we dan, met jouw kist in het zicht. Je jongste kleinkind heeft zich met zijn vijf jaar oude wijsneuzerigheid een speciale taak opgelegd. Hij gaat iedereen knuffelen die verdrietig is. Pastoor Peter, al jarenlang een goede huisvriend, heeft een mooie dienst verzorgd. Hij nam Psalm 139 en 2 Korintiërs 4:16 als uitgangspunt. Voor mij erg mooi, omdat hij wil dat ze ooit bij zijn eigen uitvaart gebruikt worden. Ik weet zeker dat veel van de aanwezigen hier troost uit kunnen putten. Voor mij werkt het niet, gewoon omdat ik er niet in geloof. Maar dit is een dag dat ik wil dat ik ongelijk heb. Ik hoef namelijk niet altijd gelijk te krijgen. 

En dan zie ik een beeld voor me. Je bent begonnen aan je laatste reis. Je bent verenigd met je moeder en je oudste broer. Ook je schoonvader en schoonmoeder, van wie je veel gehouden hebt, zijn bij je. Misschien ben je aan het vertalen voor monsieur en madame Patonnier. Ook zie ik je oom Floris, die de hel van de Birma-spoorlijn heeft overleefd, en aan wie ik de laatste week ineens veel moest denken, in je nabijheid. Het is een mooi beeld.

En wij? Wij blijven hier. Toch, als ik naar de gezichten van mijn zus en mijn broer kijk, zie ik jou. Als ik kijk naar mijn eigen zoon, mijn twee nichtjes en je jongste kleinzoon, dan zie ik dat je er nog steeds bent. Wie er ook je huis in Frankrijk of Limburg binnenstapt, overal ziet hij jou, in elke hoek van elke ruimte. Ik weiger om over jou in de verleden tijd te praten. We gaan nog wel even door, hier. Het is bijna twee weken geleden dat je overleed. Je bent dus al een tijdje onderweg. Dan rest mij niets anders dan je een goede reis te wensen, ma.
Goede reis
Bon voyage
Selamat jalan

60ceaf5161d1c2769c249157a883607e_medium.

Tarakan, 12-3-1938
Benidorm, 19-3-2019

 


 

 

25/08/2019 14:05

Reacties (36) 

1
27/08/2019 12:14
Gecondoleerd.
27/08/2019 13:13
Dankjewel!
1
26/08/2019 23:17
Mooie ode aan een mooi, sterke vrouw.
27/08/2019 13:13
Thank you!
2
26/08/2019 09:43
Eventjes stil...weet je de ironie van het leven is dat je geboorte meteen ook het begin is van je stervensproces...wat definieert een mens, waarschijnlijk de interactie met andere mensen, deze onzichtbare macht om het leven van anderen te beïnvloeden, te sturen of soms minder positieve dingen. Herinneringen hebben een vreemd mechanisme, ze bijten terug wanneer je het zeker niet verwacht...in ieder mens zit een encyclopedie van verhalen, anekdotes en typerende dingen die je nalaat in een soort van genetische erfenis aan je familie, je vrienden en anderen. Hoe men ons zal herinneren is een vraa...
1
26/08/2019 14:18
Je zegt het heel mooi en ik kan het alleen maar onderschrijven.

Wat voor mij frustrerend is, is het feit dat ze haar leven lang veel verhalen over de tijd in Indonesië en haar jeugd in Nederland niet heeft verteld. Pas de laatste jaren kwam ze los.

Ik herinner me haar verhalen toen de #metoo-beweging opkwam. Allemaal persoonlijke herinneringen. Niet zozeer traumatisch en alarmerend, maar vooral zo ontzettend veel.

En uiteraard over de tijd na de oorlog en alle zaken die daarmee samengingen en voor mensen van "mijn tijd" nauwelijks voorstelbaar zijn. Te v...
1
26/08/2019 19:10
Begrijpelijke frustratie...Kolonialisme is natuurlijk een heel schizofreen verhaal in de geschiedenis...de drang naar de oorsprong, je afkomst weten en herkennen is een zeer natuurlijke reflex. Moet nu ongecontroleerd denken aan 'De Stille Kracht' van Couperus. Selamat tinggal tetapi tidak dilupakan.
2
25/08/2019 23:21
Ik heb met veel gevoelens je toespraak gelezen. Je geeft zo'n goed beeld weer van je moeder, een vrouw die ik nooit kende, maar die jij zo mooi beschreef.
Het siert je om dit voor te lezen voor haar, als laatste eerbetoon.

Afscheid nemen van je moeder is pijnlijk, die draad is nu doorgeknipt. Maar in je hart blijft ze bestaan.

Veel sterkte voor jou, je zoon, je pa en iedereen die haar liefhad.

De laatste foto is heel mooi; een prachtige vrouw
25/08/2019 23:50
Iedereen om me heen zit nog in haar invloedssfeer, dus ze is niet weg. Volgend jaar gaan we met zijn allen haar as uitstrooien in Frankrijk en Spanje. Alleen even nog data prikken.

Ze had er een hekel aan om gefotografeerd te worden, zeker de laatste jaren. Het heeft veel tijd gekost om een mooie fotoreportage samen te stellen, maar mijn broer heeft het toch mooi voor elkaar gekregen.
1
25/08/2019 23:56
Zo te lezen was ze een vrouw die wist wat ze wou. Een kranige dame die haar pijnen vaak in stilte leed.
Haar as uitstrooien op de plaatsen waar ze geleefd heeft, is schitterend.
Ennn... Laat ze op het christelijk forum maar 'zwanzen' op z'n West-Vlaams gezegd.
2
25/08/2019 22:49
Diep respect...



Je moeder was een bewogen vrouw.. gipsy bijna..

En hoe mooi Edwin...
Selamat jalan... zo veel betekenissen...

Xxx
4
25/08/2019 23:01
Toen het voorstel kwam dat een van de kinderen iets kon zeggen tijdens de dienst, aarzelde ik geen moment. Ik had alleen iets in mijn hoofd voorbereid, maar deed het op het moment suprème uit de losse pols.

Een leven met hoogtepunten, maar ook vreselijke dieptepunten. Dat tekent iemand.

Ik had graag met haar Indonesië bezocht. Ze is na 1950 nooit meer terug geweest. Maar zelfs een bezoek aan de dierentuin met kleinkind zat er niet meer in.

En nu is er iemand op een christelijk forum die me doodleuk vertelt dat mijn moeder, vanwege haar keuzes, in de ...
1
26/08/2019 16:51
Een bijzondere mooie vrouw overigens.. haar uitstraling zegt genoeg... 1 om de hemel te kleuren...

Tja.... grrrr plaatsvervangende woede...

Religekkies .... wat is het toch dat ze dat ene gebod steeds vergeten..
Oordeel niet of gij zult veroordeeld worden


zal je voor dergelijke fanatici een speciale hel hebben..?
26/08/2019 19:45
Aan de ene kant was de opmerking van de "fanaticus" onverwacht, aan de andere kant, dit is toch exact wat strikte christenen geloven? Dit krijgen ze toch van jongs af aan ingeprent?
Vraag het ze maar eens persoonlijk. "Ga ik naar de hel? En wat mag ik daarvan verwachten?"
En dan gewoon verder gaan. "Stel dat jij naar de hemel gaat en je kind niet, wat doe je dan? Als je na 801.235.367 jaar met je hemelse en dus superieure inlevingsvermogen aan je kind denkt, die AL die tijd ELKE SECONDE heeft moeten schreeuwen van pijn, heb je dan nog zin om "Hosanna's" te zingen?"

W...
1
25/08/2019 21:38
Gecondoleerd, Edwin. Mooie toespraak, recht uit het hart geschreven!
2
25/08/2019 21:48
Merci beaucoup. Vooral deze zomer was het heel vreemd om zonder haar in Frankrijk te zijn. Gelukkig zag ik dat pa - ondanks al zijn verdriet - behoorlijk wat veerkracht heeft.
1
25/08/2019 22:55
Prima... Als je vader dagelijks ook maar wat aanspraak heeft en niet kan gaan zitten weg pieteren in de bergen van ZO - Frankrijk...
25/08/2019 23:04
Hij is iemand die zich helemaal op werken kan storten. Hij, mijn broer en een compagnon zijn druk bezig met het starten van een eigen business. Hij is geen stilzittende pensionado. Dat zou hij nooit kunnen.
Goede vrienden van ons wonen in dezelfde communité en ook met een aantal Fransen heeft hij goed contact.
1
25/08/2019 21:25
Gecondoleerd. Oprechte toespraak en sterke persoonlijkheden. Sterkte met het verwerken van dit verlies.
25/08/2019 21:32
Voor mij is het de eerste keer dat iemand overlijdt die echt dichtbij me staat. Toen mijn biologische vader overleed, voelde het compleet anders.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert