Kruiden en vruchten in de seizoenen: zomer (2)

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

5759aeba4a7385a132e149f2a41cc131_medium.Vrijwel alle planten groeien het snelst in de periode net voor de zomerzonnewende, wellicht beter bekend als de langste dag (en dus tevens de korste nacht) van het jaar. Daarna valt de groei in tempo terug en lijkt het of alle gewassen zich vanaf dan vooral en misschien alleen maar concentreren op de bloei en de vorming van vruchten of zaden. Niet zo vreemd, want in de (meestal) zonnigste en warmste tijd van het jaar dienen de planten tot volledige wasdom te komen, maar ook – via bestuiving van de bloemen en vrucht- of zaadvorming – voor nageslacht te zorgen. De zomer is dus voor het merendeel van het plantenrijk met ere de drukste periode van het jaar.

Korenbloem (Centaura cyanus)

Korenbloem of wilde korenbloem is een eenjarige plant van 30-60 centimeter hoog, die behoort tot de botanische composietenfamilie (of samengesteldbloemigen). De bloemen zijn blauw.

d50cefdf67a37965e39c994872a65179_medium.Korenbloem komt wereldwijd voor in streken met een gematigd klimaat; ook in Nederland en België komt deze plant van nature voor. Helaas wordt de korenbloem zeldzaam: in Nederland staat de plant al enkele jaren op de Rode Lijst voor Planten, in Vlaanderen inmiddels ook met de aantekening ‘achteruitgaand’. Korenbloem dankt zijn Latijnse naam aan de Griekse mythologie en wel aan het verhaal van de centaur (half mens half paard) Cheiron. Deze zou ooit zijn getroffen door een gifpijl, waarna hij de wond stelpte met de blauwe bloem. Omdat hij aldus de helende werking van de bloem zou hebben ontdekt, werd de plant later naar hem genoemd.

4f4993f8ed17941512c23120cab5a26e_medium.De Nederlandse naam is echter simpelweg ontstaan door de favoriete groeiplaats van deze plant: op akkers tussen koren. Omdat korenbloem maar weinig ruimte nodig heeft om te groeien, kan de plant goed overleven tussen het hoge graan. Tegenwoordig kun je korenbloem vrijwel niet meer in graanvelden vinden, maar nog wel in bermen van binnenwegen.

In de kruidengeneeskunde gebruikt men bijna alle delen van korenbloem voor het maken van aftreksels: bloemen, blad en zaden. Korenbloem werkt namelijk ontsmettend en ontstekingsremmend, waardoor het onder meer kan worden gebruikt als oogspoelmiddel bij bindvliesontsteking. Een aftreksel van bloem en blad werkt slijmoplossend en wordt wel gebruikt bij bronchitis. De zaden kunnen worden gegeten; ze gaan spijsverteringsklachten tegen en werken als laxeermiddel.

Madeliefje (Bellis perennis)

5612e3a7756ee7ef8224598781b51819_medium.Madeliefje is een lage vaste plant, die eveneens behoort tot de botanische composietenfamilie (of samengesteldbloemigen) en wijd verbreid voorkomt in grasvelden en weiden. De kleine bloemen bestaan uit een diepgeel hart met een omlijsting van smalle witte lintbladeren. De soort kwam oorspronkelijk alleen voor in Europa en Zuidwest-Azië. In de loop der tijd heeft de plant zich ook verder verspreid, zoals in Noord- en Zuid-Amerika. De Latijnse naam zou eeuwige schoonheid betekenen. De Nederlandse naam zou afkomstig zijn van de maagd Maria, waarmee de bloem werd geassocieerd; vanuit maagdelief zou dan uiteindelijk madelief zijn ontstaan. 8a4d032ef982227c8be8401de43b69cc_medium.

Madeliefjes gelden al eeuwen lang als symbolisch. Zo hoorde de bloem in het oude Babylon bij de godin Ishtar. In Keltische tijden werd de bloem als magisch vereerd. In recenter tijden is het madeliefje in België een symbool geworden voor de herdenking van de Eerste Wereldoorlog (zoals de korenbloem dat is in Frankrijk en de klaproos in Groot-Brittannië).

Van de jonge bloemen en bladeren van het madeliefje worden in de kruidengeneeskunde aftreksels, tincturen en tonicums bereid. Inwendig worden de middelen gebruikt bij darmslijmvliesontsteking en diarree, uitwendig (in kompressen) ter verlichting van zwellingen en kneuzingen.

LET OP: middelen met madeliefje kunnen bij hoge doseringen giftig zijn.

(Middelste) Teunisbloem (Oenothera biennis)

3e743aaae2ee066f21ba854132ebb64a_medium.Teunisbloem wordt meestal onderverdeeld in drie soorten: grote Teunisbloem (Oenothera erythrosepala), middelste Teunisbloem (Oenothera biennis) en kleine Teunisbloem (Oenothera parviflora). Deze plantensoort stamt oorspronkelijk uit Mexico en Noord-Amerika, waar vandaan de plant zich naar het noorden en zuiden verspreidde. Begin 17e eeuw werd de plant geïntroduceerd in Europa.

De Oud-Griekse naam Oenothera betekent ezelvanger. Dit refereert wellicht naar de lichte giftigheid van de plant; deze zou dieren (onder meer wilde ezels) na het eten ervan hebben bedwelmd, waarna ze door plaatselijke Indianen konden worden gevangen. De Nederlandse naam Teunisbloem stamt echter af van de heilige Sint Antonius, omdat de plant rondom zijn naamdag (13 juni) bloeit. Bijzonder is, dat de bloemen pas ‘s avonds (na zes uur) opengaan. De plant kende vroeger daarom ook wel andere benamingen, zoals bijvoorbeeld nachtkeers, nachtpitje of leliën-van-een-nacht.

8d94b47ab0c09e0472949a02c41fb5cd_medium.De (middelste) Teunisbloem is een tweejarige plant die tot wel 1,2-1,5 meter hoog kan worden. Alle delen van de plant kunnen worden gegeten: jonge wortels kunnen als groente worden bereid, jonge stelen (eveneals de meestal gele bloemen en bladeren) kunnen in een salade worden verwerkt. Rijpe zaden van deze Teunisbloem bevatten een relatief hoog percentage van het waardevolle gamma-linoleenzuur (essentieel onverzadigd vetzuur). Deze olie wordt in de fytotherapie (in capsules) vooral gebruikt bij bestrijding van PMS en menstruatiepijnen. Aftreksels van andere delen van Teunisbloem worden veel verwerkt in lotions of crèmes, die huidaandoeningen, zoals acne en eczeem, kunnen doen verminderen. Vermalen Teunisbloemwortels helpen om snel zwellingen van kneuzingen en aambeien te verminderen.

Moederkruid (Tanacetum parthenium)

465df420bad04e0e4667161f718cc96e_medium.Moederkruid is een kruidachtige, overblijvende plant uit eveneens de composietenfamilie (of samengesteldbloemigen). Net als het madeliefje behoort het moederkruid tot de asterachtigen. Van oorsprong stamt deze plant uit de Balkan, de Kaukasus en Anatolië (Turkije). De plant werd vanouds gecultiveerd en gekweekt om de helende kwaliteiten en als zodanig verder verspreid. Door verwildering is het moederkruid inmiddels in de West-Europese flora geïntegreerd. De plant heeft een voorkeur voor plaatsen waar door dierlijke mest een hoog ammoniakgehalte te vinden is, zoals bij boerderijstallen, langs stoepranden en in wegbermen. De bloemen zien er ietwat uit als madeliefjes, maar de witte lintbladeren zijn veel breder en de plant groeit veel hoger op. Het geelgroene blad geeft een kenmerkende sterke geur af.

a2d93146befe34d0acfab56c26c0081e_medium.Moederkruid werd al in de 1e eeuw door de Griekse arts Dioscorides beschreven als een geneeskrachtige plant, die pijnstillend en koortswerend werkte. In de middeleeuwen werd het moederkruid ook vaak ingezet tegen reumatische pijnen, griep, hoofdpijnen en migraine. De Nederlandse naam van de plant komt echter van de kenmerkende toepassingen voor vrouwen: moederkruid werd gebruikt tegen menstruatiepijnen, om weeën op te wekken, om kraamvrouwenkoorts te bestrijden en om loslating van de placenta na de bevalling te bevorderen. Dit laatste maakte het echter ook een middel om miskramen en abortussen op te wekken.

LET OP: middelen met moederkruid nooit gebruiken tijdens de zwangerschap en/of in combinatie met antistollingsmiddelen (bloedverdunners).

Venkel (Foeniculum vulgare)

e6575a3b8b2ed7bed498f80789ab3422_medium.Venkel is een vaste pant, die vooral gedijt op droge grond en in de zomer hoog kan opgaan: de holle stengels kunnen tot wel 2,5 meter hoog worden. De plant is verwant aan de wortelfamilie, hetgeen aan het lange, fijn vertakte blad te zien is. Zowel het blad als de zaden worden als tuinkruid/specerij gezien. De kleine gele bloemen staan uit in schermen; venkel behoort botanisch gezien dan ook tot de schermbloemenfamilie. De bovengronds groeiende knol van knolvenkel kan worden gegeten: (rauw) in salades of (verhit) als groente.

Venkel stamt oorspronkelijk uit Azië en kwam via handelsroutes eerst in Zuid-Europa terecht. Vandaaruit werd het over de rest van Europa verspreid. Vooral de oude Grieken en Romeinen waren zeer gesteld op de licht naar anijs smakende venkel. Delen van de plant werden er gebruikt als voedsel, als medicijn en als insectenverdrijver.

7ae50c0aaf8e635f3516a4608401015c_medium.In de fytotherapie gebruikt men vooral het zaad, het blad en de wortels, waarvan men afkooksels, tincturen of kruidenthee bereidt. Venkel staat al eeuwenlang bekend om zijn reinigende en urineafdrijvende werking. Verder is het licht verteerbaar, kan het de spijsvertering op gang brengen en winderigheid doen verminderen. In een omslag of als aftreksel werkt venkel ook ontstekingsremmend. Jonge moeders kunnen er baat bij hebben, omdat het de moedermelk op gang kan brengen.

5651784e21967849633df2c19344b721_medium.In vervlogen tijden werd venkelzaad wel gebruikt om honger te onderdrukken; gelovigen, die nuchter bij de vroege mis moesten zijn, kauwden op venkelzaad om hongergevoel en een knorrende maag tegen te gaan. Voordat we echter en masse naar het venkelzaad grijpen om honger tegen te gaan, is een waarschuwing op zijn plaats: overdaad schaadt. En dat is voor (het kauwen van) venkelzaad niet anders; af en toe kan het hongergevoel tegengaan, maar structureel gebruik kan schadelijke gevolgen voor de gezondheid hebben.

 

Oxalis.

© 2019, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

d5f0c33ab426518b34cc1b8241a3b133_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-zomer-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(2)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-winter-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-winter-(2)

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

28/06/2019 13:26

Reacties (8) 

1
30/06/2019 11:20
Wat een pracht artikel weer
Ik sla beide op om nog eens te herlezen
1
28/06/2019 19:38
Leuke info over wilde planten die ik tref tijdens het wandelen, enkel Venkel heb ik hier nog nooit in het wild gezien. De korenbloem is voorzichtig aan een opmars bezig, in onze gemeente zijn ze begonnen met het inzaaien van bermen met dit soort wilde bloemen en wordt er zo min mogelijk gemaaid.

Moederkruid ken ik als Valse Kamille, heb het nog niet nagezocht, maar volgens mij gaat het om dezelfde plant.
1
29/06/2019 08:07
Goed plan voor de korenbloem! Moederkruid en valse kamille behoren wel tot dezelfde plantenfamilie, maar zijn niet hetzelfde. Valse kamille (Anthemis arvensis) staat als plant op zichzelf.
1
28/06/2019 14:29
Mooi duidelijk artikel. Geniet zo van dit soort artikelen van je!
Oxalis tegen Yneke
29/06/2019 08:07
1
28/06/2019 14:22
Leerzaam en vooral zomers artikel. Wat wisten mensen vroeger toch veel van de eigenschappen van de bloemen en planten om ons heen! Dat men van alles probeerde te ontdekken (en gebruiken) over de heilzame werking ervan, is begrijpelijk in een tijd dat men alleen maar planten en kruiden had als geneeskundig arsenaal. Het is echter ook heel vernuftig.
1
Oxalis tegen Asmay
28/06/2019 14:23
Vroeger wist bijna iedereen wel wat van geneeskrachtige planten, nu is het nog maar een enkeling.
1
28/06/2019 14:17
Mooi artikel met (vooral) de vroeger alom te vinden wilde bloemen. Waar zijn die tijden gebleven? Prachtig, die korenbloem!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert