Bijzondere foto's - Schetsen uit een koloniaal verleden

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

Een aantal familiefoto's, een blik op het koloniale verleden van een deel van mijn familie. En de invloed die dit tot op de dag van vandaag heeft.

 

Och kasian, het is voorbij, kasian, het is voorbij

 

Ik heb wel wat met ‘De Oost’

Eind jaren zeventig kreeg ik steeds meer interesse in mijn Indische roots, hoewel ik voor zeven achtste een Nederlander ben, een orang Belanda. Maar wel opgegroeid in die warme Indo-cultuur met heel veel ‘tantes’ en ‘ooms’, de normale benaming voor Indo-vrienden van je ouders. Of hele verre familie. Veel kroepoek en boterhammen met pindakaas en sambal. En die karakteristieke kruidige geur, wanneer je een huis binnenkomt waar Indo’s of Ambonezen wonen. Ik herken het uit duizenden. Een gevoel van thuiskomen.

d2f00ef4fc9f67dabcb48abc2afb0a06_medium.

Mijn moeder en ik

Woorden, die voor jou heel normaal zijn, maar voor je omgeving niet. Mijn zusje gebruikte in een opstel het woord ‘glitis’; ik deed hetzelfde met ‘kelek.’ Toen ik het opschreef, realiseerde ik me dat ik eigenlijk niet wist hoe je het moest spellen. En kreeg het dus ook rood onderstreept terug. Wat dat in Godsnaam betekende, dat vreemde woord. Mijn moeder moest lachen; het was gewoon Indisch.

Ik kwam bezweet binnen als ik buiten had gespeeld. “Ahhh, kelek, ga je even douchen!” De lucht van okselzweet. En een meisje naar wie je alleen maar hoeft te wijzen en ze begint al te lachen, alsof je haar aanraakt, is glitis, kietelachtig. En zie je een kind dat lekker met de vinger in de neus graaft? Dan heeft het vast een visvergunning om ‘oepil’ te vissen.

42fcf8ef8a28d9c3f7ab03abbc02c687_medium.

Mijn betovergrootvader Jonas Gerrit Nicolas, geboren in 1858,

direkteur der NV Cultuurmij Koffieonderneming "Ayer dingin"

 

Indische trauma's

Ik heb er al eens eerder over geschreven. "Dodenherdenking" was mij onbekend toen ik opgroeide. Ik wist niet dat het bestond en kwam er pas achter toen ik 16 was. Ik probeerde het wel eens binnen mijn familie, de oorlog ter sprake brengen, maar ik stuitte op een muur. Het pijnlijke verleden kon je maar beter vergeten en bovendien, niemand wilde luisteren. Hier in Nederland ging het toch alleen maar over de Holocaust en "die hongerwinter". Ik weet niet meer wie het tegen me zei: "Familie van jou heeft drie hongerwinters meegemaakt. Plus drie hongerzomers, hongerlentes en hongerherfsten." Het is wel blijven hangen. In die tijd moest Lou de Jong zijn deel 11 van "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog" nog uitgeven. Ik meen me te herinneren dat pas na die datum er meer aandacht kwam voor de "Indische oorlogsgeschiedenis".

142e82fb11c0aa44e84b5ca3e4ff3e81.jpg

Mijn overgrootvader Dirk

Mijn grootvader was sergeant in het KNIL, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Na de capitulatie werd hij krijgsgevangen en "mocht" dwangarbeid verrichten aan de beruchte dodenspoorlijn op Sumatra, de Pakanbaru-spoorlijn. Hij heeft het overleefd, maar vraag niet hoe. Hetzelfde geldt voor mijn oudoom Floris, de broer van mijn oma. Hij werd verscheept naar Birma om aan de Birma-spoorlijn te werken, bekend uit de film "Bridge on the river Kwai".
Mijn oma heeft met haar vier kinderen een aantal weken doorgebracht in een "Jappenkamp". Ik weet uit de spaarzame verhalen dat de nog erg kleine kinderen hebben gezien hoe mensen op gruwelijke wijze werden doodgemarteld. Maar mijn familie had het geluk dat mijn oma 50% Indonesisch was. Haar kinderen mochten bij haar blijven. Wat ik begrijp is dat ze min of meer gevangen zaten op een eigen landgoed. Ze zijn de oorlog dus relatief goed doorgekomen.

d247b2eeb278b697560c081dfc656c80_medium.

Mijn grootmoeder Eva, mijn grootvader Andries

 

Indo's en discriminatie

Als ik de geschiedenis van mijn familie in een tijdlijn wil zetten, merk ik dat het één grote gatenkaas is. Vooral de tijd na de oorlog, de Bersiap-tijd, de tijd van de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, is mij grotendeels onbekend. Een aantal dingen weet ik. Ik weet dat ze op een Nederlandse school zaten, tussen Nederlandse kinderen. Een aantal van hen nodigde mijn familie niet uit op verjaardagsfeestjes. Dan werd er immers gezwommen en zwemmen met "bruine liplappen", dat doe je niet! Ook weet ik dat de kinderen elke dag lopend naar school gingen. Kwam je dan in de buurt van "de kampong", dan was de kans groot dat je met stenen bekogeld werd, want die Hollanders moesten maar eens oprotten naar hun eigen land.

52fb84c0310a487f0dec03644b043fb6_medium.

Mijn oma met haar vier kinderen, vlak voor de repatriëring naar Nederland

In 1950 gebeurde het dan ook. Ik begrijp uit verhalen dat mijn grootvader op de "zwarte lijst" stond. Ik weet dat hij kapitein Westerling, verantwoordelijk voor vele duizenden standrechtelijke executies, bewonderde. Of hij met hem heeft meegevochten, weet ik niet. Maar dat mijn grootvader niet geliefd was, dat was duidelijk. Zijn bijnaam, "mata macan" (panteroog), dankte hij aan zijn grijze, priemende en intimiderende ogen. In Nederland nam mijn Zeeuwse overgrootmoeder mijn moeder op haar schoot en probeerde met een lap vol wasbenzine "dat vieze bruin" er af te vegen. De eerste tijd werden de kinderen op school gepest, maar dat was snel afgelopen, toen mijn oudste oom "die boerenjongens ketjap uit de neus sloeg". Mijn moeder mocht van haar klasgenootjes vaak voorlezen, omdat zij de klemtóón altijd verkeerd legde. Zelf ziet ze het als een lollige anekdote en dat is het natuurlijk ook.

Er veranderde veel tijdens de Molukse treinkapingen in de jaren '70. Mijn moeder, die er eerder Spaans dan Indisch uitziet, heeft nauwelijks last gehad. Maar dat gold niet voor andere familieleden en Indische kennissen. Het heeft er voor gezorgd dat ik een levenslange afkeer heb ontwikkeld voor makkelijk populisme en het "gesundenes Volksempfinden" van dat slag mensen dat het normaal vindt om namens de "slachtoffers" te denken, te voelen en zelfs te handelen. Mijn interesse voor mijn Indische roots stamt uit die tijd.

0098309d21063324647fdb4e15e9a096_medium.

Mijn moeder, mijn oudoom Floris en mijn tante

De levensles die ik uit mijn familiegeschiedenis heb geleerd - eentje die mij altijd is ingeprent - is een harde: slachtofferschap is een keuze. Slachtoffers hebben niet "levenslang". Die uitspraak is eigenlijk een belediging. Tegenwoordig zet ik er kanttekeningen bij. Verleden wegstoppen en ontkennen is geen oplossing. Wonden moeten helen. En soms heb je wonden waarvan je het bestaan zelf niet vermoedt.

 

Een nuchtere Belanda in de Gordel van Smaragd

Mijn hele leven wilde ik Indonesië bezoeken, maar niet alleen. Ik had me voorgenomen om dit pas te doen als mijn moeder meeging. Het werd me echter steeds meer duidelijk dat zij nooit meer terug zou keren. Het klimaat, haar lichamelijke gebreken, het klonk allemaal heel logisch, maar ik vermoed dat er meer meespeelde. Een onverwerkt verleden, de pijn van herinneringen, ondanks de vele mooie herinneringen waarover ze in geuren en kleuren kan vertellen. De smaak van durian, de atlasvlinders met een spanwijdte van bijna 30 centimeter, de tokèhs (gekko's) op de muren en hun karakteristieke geluid. Die keer dat haar moeder 's avonds met een fakkel naar buiten moest om panters te verjagen, die het hadden voorzien op de kippen. Mijn kleine oma tegen levensgevaarlijke roofdieren!

44b715f6b63345da4f9afe6c1cc11bfa_medium.

Mijn droomhuis op Sumatra

In 1996 ging ik dan toch; ik heb er hier over geschreven. Een reis naar Sulawesi en Sumatra. Het jaar daarop ging ik weer. Die nuchtere Belanda, die wars was van valse sentimentaliteit kwam zichzelf goed tegen. Het was een openbaring. Verbijsterend, verontrustend, maar achteraf gezien een mooi geschenk. Een diepe verbondenheid met een land, een volk dat het mijne niet is en ook nooit kan worden. Het zal er niet van komen, die reis waar mijn moeder mij alle plekken laat zien waar zij gewoond heeft. Maar ooit wil ik het doen met mijn eigen kind.

De geschiedenis van je familie, van je volk, bepaalt voor een groot deel hoe jij bent en hoe jij tegen dingen aankijkt. Ik ben daar nu tot in het diepst van mijn ziel van overtuigd. Ik kan het dus niet meer, een mening vormen, los van geschiedenis, los van het me verplaatsen in de levens en overtuigingen van diegenen die mij hebben gemaakt en gevormd. Een volk dat zijn geschiedenis verwaarloost, kent geen eigen identiteit. Een mens die geen oog heeft voor zijn familiegeschiedenis, leert zichzelf nooit kennen.

 

 

 

 

 

 

 

30/11/2018 11:30

Reacties (16) 

26/12/2018 10:47
Wat mooi geschreven. Ik heb hele Westerse roots maar wel een familie die alles wegstopt en verzwijgt. Daar word je niet gelukkiger van.
1
01/12/2018 14:40
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Mooi verhaal , twee broers van mijn moeder hebben ook in een Jappenkamp gezeten en aan de BIrma spoorlijn gewerkt.
02/12/2018 00:37
Thank you! Jij hebt dus ook 'koloniale' roots. Als ik de verhalen over de Birma-spoorlijn hoor, vind ik het echt een wonder dat mijn oom - en met hem vele anderen - het überhaupt hebben overleefd.
1
01/12/2018 12:05
Daar houd ik van: een no-nonsens vertelling!
En hier ben ik het helemaal mee eens: Verleden wegstoppen en ontkennen is geen oplossing. Wonden moeten helen. En soms heb je wonden waarvan je het bestaan zelf niet vermoedt.
1
01/12/2018 13:10
In mijn familie is veel plaats voor nonsense-verhalen. ;-)

Verleden wegstoppen en ontkennen kom ik zo vaak tegen bij mensen die 'de oorlog hebben meegemaakt'. Verleden wegstoppen en willen oppoetsen is meer iets van de huidige jongere generatie. Daar krijg je geen mooie kindjes van. ;-)
1
01/12/2018 00:59
Met dat laatste ben ik het helemaal eens; zonder verleden geen heden. Mooi en bijzonder die foto's van je voorouders.
1
01/12/2018 13:10
Mijn neef heeft zich er helemaal op gestort. Ik ben benieuwd hoeveel hij nog gaat ontdekken.
1
01/12/2018 23:34
Zal heel wat moeilijker zijn om uit te zoeken. Goed dat je je zoon t.z.t. kennis laat maken met het land waar ook een deel van zijn roots liggen.
02/12/2018 00:35
Onder voorbehoud. De huidige koers richting moslimfundamentalisme baart me veel zorgen. Als dat uit de klauwen loopt, beperk ik de reis richting Bali. ;-)
2
01/12/2018 00:28
Een door en door eerlijk en overtuigend verhaal, Bruinoog. Wie niet achter zijn roots staat heeft geen bodem onder zijn voeten, dat is helemaal waar.
Daar hoort ook 'Panteroog' Andries bij.
In de, inmiddels overleden, generatie van mijn schoonouders was kapitein Westerling gewoon een held, en ik heb mij er altijd tegen verzet dat hij vanaf de jaren '70 door het slijk gehaald werd omdat men zo nodig met het het nieuwe, links georiënteerde regime wilde aanpappen.
Wat er inmiddels uit Indonesië geworden is is nog veel triester: het glijdt tegenwoordig af naar een middelee...
01/12/2018 12:50
Weet nog dat mijn vader ook zo over Westerling praatte. Mijn vader zat tussen 1954 en 1956 in Nieuw-Guinea. Hij was net terug uit Korea,
1
01/12/2018 13:15
We hebben het wel vaker over Westerling gehad. Ik kreeg in Sulawesi een rondleiding in zijn huis. Voor mij geldt maar één ding: hoe mocht je zijn acties in die tijd beoordelen, oorlogsrechtelijk en volkenrechtelijk gezien? Dat is voor mij de lakmoesproef.

Ik wilde ooit nog naar Aceh of Java. Vooral Aceh laat ik nu links liggen, nu ze officieel toestemming hebben gekregen om de sharia in te voeren (compleet met onderdrukkende religieuze politie).

Waarom? Omdat mensen kennelijk behoefte hebben aan een verbindend "Groot Verhaal". Feiten doen er dan niet meer toe. Zie...
1
30/11/2018 18:50
prachtig mooi beschreven en heel erg herkenbaar. Mijn schoonvader zat ook bij het KNIL en stond op de zwart lijst, hij is ook met zijn gezin moeten vluchten naar Nederland. Wat was je een schatje, om op te eten. En wat je zeg over die eigen identiteit is waar en ook triest, zo werd mijn man zijn taal afgeleerd hij moest ABN spreken, nu vindt hij dat zelf erg jammer.
1
01/12/2018 13:16
Van het schattige is niet veel meer over. :P

Tja, dat ABN spreken, dat heeft mijn moeder waarschijnlijk ook meegemaakt. Tenminste, dat vermoed ik. Mijn zus en ik mochten thuis ook nooit dialect kletsen. Zal er best mee samenhangen.
1
30/11/2018 16:05
Oef ... deze ga ik echt nog een paar keer lezen om helemaal op me in te laten werken.
Vind het een indrukwekkend artikel.

En verder weet ik even niets om toe te voegen.
Alleen met dat laatste heb ik moeite, want wil mijn familiegeschiedenis niet kennen. Van moederskant zou ik het ook niet weten, want weet niet eens haar meisjesnaam en weet alleen dat ze in Odoorn geboren is en vanaf haar 7e in een kinderhuis zat en over haar familie heeft ze nooit willen praten. Die vader zat vanaf zijn 6e in een kindertehuis en die praatte er wel eens over ... maar in de bijna 18 jaar...
1
01/12/2018 13:17
Jij hebt je eigen identiteit gevonden en zelf bepaald, los van je familie. Dat werkt ook.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert