Kruiden en vruchten in de seizoenen: herfst (1)

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

a37d6d27537e6a723d4d7b4b8d842901_medium.De herfst is van oudsher het seizoen van de oogst. Wanneer het ergste van de zomerhitte is verdwenen, dragen veel planten pas hun vruchten.

In deze periode kunnen daarom veel hele gewone, maar tegelijkertijd ook geneeskrachtige vruchten, wortels, noten en zaden worden geoogst en/of zelfs een specifieke kruidenverzameling worden aangelegd.

 

Braam (Rubus fructicosus)

556993ef529b9e407685566a8d595ec1_medium.De braam is een lage brede heester, die blauwzwarte vruchten geeft in de herfst. Bramen zijn vooral te vinden in Europa en Noord-Amerika, waar ze veelvuldig voorkomen in bossen en bosranden, en (vaak) op braakliggend terrein. Van de braam worden uitsluitend de vruchten gebruikt voor zowel culinaire als medicinale doeleinden. Verse bramen kun je zo eten, maar ze worden in de keuken vaak verwerkt tot jam, gelei of sap. Nadeel van deze laatste bewerkingen is, dat er meestal grote hoeveelheden suiker (of kunstmatige zoetstof) aan de bramen wordt toegevoegd, hetgeen het gezonde karakter van de vrucht weer ondermijnd.

96909579ac6e21038fe5850b82c26eef_medium.Geneeskundig gezien kunnen de bramen het beste vers of als (ongezoet) sap worden ingenomen. Bramen bevatten vooral een goede dosis vitaminen, zoals de vitamines B1 (thiamine), B2 (riboflavine), C en bètacaroteen (ook wel provitamine A genoemd). In de kruidenleer wordt braam gebruikt ter verbetering van de bloedsomloop en ter verhoging van de weerstand. Ook kan braam (als verdund sap of als tinctuur) prima worden gebruikt als gorgeldrank bij keelklachten.

Heemst (Althaea officinalis)

1a7d1fc355bd825f34e5048a49784f0f_medium.Heemst is een vaste plant met brede bladeren en roze bloemen, die wel 1-2 meter hoog kan worden. De plant behoort tot de plantenfamilie van het kaasjeskruid (Malvaceae) en komt oorspronkelijk uit Afrika. Inmiddels is heemst door toedoen van de mens ook in andere werelddelen geïntroduceerd en floreert in gebieden waar de grondsoort, de vochtigheid en het klimaat een gunstige combinatie vormen. In Nederland kwam heemst in het wild voor in nat grasland en in drassig gebied langs de kust, maar de plant is helaas schaars geworden en staat inmiddels op de rode lijst van met uitsterven bedreigde plantensoorten.

7f6be369411ebb6b01d59779ca974235_medium.Van heemst werd het zetmeel vroeger wel gebruikt in snoepgoed (zoals marshmallows en spekken). De bladeren kunnen gekookt als groente worden gegeten en de bloemen worden ook wel toegevoegd aan salades. Om de actieve bestanddelen - vooral fenolzuur en flavonoïden (antioxidanten) - wordt heemst graag gebruikt in de fytotherapie. Van de wortels wordt een tinctuur bereid, die onder meer wordt ingezet bij maagklachten (ter vermindering van maagzuur en ter genezing van maagslijmvliesontsteking), darmklachten (vooral bij spastische darm) en bij problemen met de luchtwegen (slijmoplossend bij luchtweginfecties, bronchitis en astma). Heemst wordt dan ook veel gebruikt in hoestdranken. Uitwendig kan heemst worden gebruikt ter verzachting van huidirritaties.

Hondsroos (Rosa canina)

17f5b9514372e8463e303de3351af169_medium.De hondsroos is een houtige heester met rozewitte, enkelvoudige, open bloemen en – in de herfst – rode vruchten oftewel rozenbottels. De hondsroos komt vooral voor in gebieden met een gematigd klimaat en ontwikkelde zich ooit in Azië, Europa en West-Afrika. In Noord-Amerika komt de hondsroos niet van nature voor, maar werd er veel later geïntroduceerd. De rozenbottels zijn de delen van de hondsroos, die voor zowel culinaire als medicinale doeleinden worden gebruikt. Rozenbottels kun je niet zo eten; in de keuken wordt er (opnieuw met de benodigde suiker) meestal jam of siroop van gemaakt.

4cc4af6e8e628598ce20fa0f7fc92e03_medium.De actieve bestanddelen in de rozenbottels zijn met name de vitamines A, B2 (riboflavine), B3 (niacine) en C. Daarnaast bevatten zij ruime hoeveelheden van polyfenolen en flavonoïden: dit zijn belangrijke antioxidanten, die onze lichaamscellen beschermen tegen zogenaamde oxidatieve schade (waaronder stress, ziekte, veroudering, slijtage). In de fytotherapie wordt er vooral een tinctuur van bereid, die wordt ingezet ter verbetering van de weerstand en de bloedsomloop, en ter bestrijding van luchtweginfecties, vochtophoping (oedeem) en maag- en darmklachten.

Klis (Arctium lappa)

5ece24808b90dbebd8b934e2add6fd84_medium.De klis (ook wel klit genoemd) is een tweejarige plant met harig blad en distelachtige bloemen. Deze klissoort is inheems in Europa en Azië, waar de plant overal gedijt, waar de grond vruchtbaar genoeg is. Zo kun je hem aantreffen in bermen, op braakliggende gronden en op open plekken in bossen. De vruchten zijn (net als de bloemen) harig. Verspreiding vindt plaats via dieren: de klisvruchten blijven aan hun vacht hangen en reizen met hen mee naar andere gebieden, waar ze er weer afvallen en wortel schieten. 84a4d74126c484bbf3e4973412ed465e_medium.

Van oudsher werd klis als groente gegeten; het ging dan vooral om de penwortels van de plant. In tegenstelling tot Europa worden deze in Azië nog vaak en graag gegeten. Ook in Noord-Amerika kent men de klis als groente (aldaar burdock geheten) in meestal vegetarische, veganistische of macrobiotische menu’s. In de kruidenleer gaat het bij de klis om de werkzame stoffen, die in de wortels worden aangetrofen, en dan vooral om de bittere glycosiden (specifieke plantensuikers), flavonoïden en tannines (soort polyfenolen) oftewel antioxidanten. Als fytotherapeutica wordt van de gedroogde wortels een tinctuur bereid, die kan worden ingezet bij een aantal aandoeningen, zoals ter zuivering van bloedvaten en ingewanden, bestrijding van nierstenen, jicht en artritis, voor zuivering en verzachting van de de huid bij bijvoorbeeld acne, eczeem of psoriasis.

Maispluim (Zea mays)

85965ee9830b14076af064a7573902f6_medium.Mais is een grassoort, maar de vruchten (korrels van de maiskolven) worden echter tot de granen gerekend. Mais is een hoge eenjarige plant. De mannelijke bloemen hebben lange rode meeldraden, de vrouwelijke bloemen ontwikkelen zich tot de bekende maiskolven. Oorspronkelijk stamt dit gewas uit Mexico en Midden-Amerika, maar werd door onder meer Spaanse kolonisatoren naar andere werelddelen verspreid. Tegenwoordig is het vooral in de Verenigde Staten een belangrijk en veel verbouwd gewas.

461038d86420a164e6f408368e091f68_medium.Mais wordt al eeuwenlang gebruikt als basisvoedsel; de maiskorrels kunnen worden gekookt, maar kunnen ook worden vermalen tot meel, waarna er broden en koeken van kunnen worden gebakken. Hoewel mais het meest in de keuken zal worden verwerkt, kent het gewas ook een geneeskrachtige werking. De maiskolven bevatten onder meer het mineraal kalium en antioxidanten, zoals flavonoïden en alkaloïden. De laatstgenoemde behoort tot de zogenaamde secundaire plantenstoffen, maar hebben een sterke geneeskrachtige werking op mens en dier. Ze werken namelijk snel in op het centrale zenuwstelsel, waardoor ze in zowel natuurlijke als reguliere medicijnen worden gebruikt. In de fytotherapie wordt er een tinctuur van bereid, die bloeddrukverlagend, maar vooral vochtafdrijvend werkt. Vochtophoping (oedeem) kan er mee worden verminderd en aandoeningen als urineweginfecties, nieronstekingen en prostaatklachten kunnen er mee worden behandeld.

Paardenbloem (Taraxacum officinale)

a8421f124a84e00d0552f43c0cdfaeb9_medium.De paardenbloem is een vaste plant met diep ingesneden blad, gele bloemen en holle stelen, die oorspronkelijk voorkwam in Europa, Azië en Afrika. Ze zijn vooral in grasland, maar verder ook vrijwel overal op voedselrijke grond te vinden. Paardenbloemen worden over het algemeen als onkruid gezien, maar die reputatie is eigenlijk onverdiend. Je kunt namelijk zowel de bladeren (rauw als salade) als de penwortels (gekookt als groente) eten.

e8f229c3bdc26650287599f0c8b31037_medium.Ook in de kruidenleer worden de goede eigenschappen van de paardenbloem volop gebruikt. Het gaat daarbij vooral om de wortels, die eerst worden gedroogd, waarna er een tinctuur van wordt bereid. De actieve bestanddelen daarin zijn onder meer mineralen, zoals kalium en calcium, fenolzuur en taraxacosiden. De medicinale werking van paardenbloemtincuur ligt vooral op het gebied van problemen van lever en galblaas. Verder is het licht vochtafdrijvend en licht laxerend, waardoor vormen van vochtophoping en darmverstopping er goed mee kunnen worden behandeld. Het melkachtige sap van (verse) paardenbloemstengels wordt als huismiddeltje overigens ook wel op de huid gesmeerd om insekten (muggen) te weren en soms zelfs om van wratten af te komen.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

b733f39f6273c8d82e46535c4b6813e4_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Kruidenleer-Arnica-montana-eerste-hulp-bij-ongelukken-van-de-natuur

Kruidenleer-Calendula-officinales-het-jodium-van-de-natuur

Kruidenleer-Echinacea-purpurea-het-antibioticum-van-de-natuur

Fytotherapie-korte-geschiedenis-van-de-kruidengeneeskunde-in-Europa

Fytotherapie-kruiden-als-basis-voor-de-geneeskunde

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

22/10/2018 13:00

Reacties (11) 

1
24/10/2018 13:26
Dit wordt weer een prachtige serie om te volgen
Leerzaam artikel
1
24/10/2018 13:35
Dank! Het is per seizoen echter maar in 2 delen hoor!
1
22/10/2018 20:41
Mooi leerzaam artikel, dat de paardenbloem heilzaam is wist ik, maar de anderen zijn nieuw voor mij (achter Maïs had ik dat zeker niet gezocht).

Heeft de Stokroos dezelfde eigenschappen als Heemst, vraag ik me nu af.
1
23/10/2018 06:55
De stokroos lijkt inderdaad wat betreft de geneeskrachtige eigenschappen op heemst, maar deze geneeskracht is wat milder, wat minder sterk.
1
22/10/2018 15:51
Pracht van een artikel - dit is een serie om te volgen.
1
Oxalis tegen Ktje
22/10/2018 16:00
Dank! Altijd leuk om te horen/lezen.
1
22/10/2018 13:58
Heel mooi artikel, de natuur heeft zoveel goeds. Altijd fijn om je artikelen hierover te lezen.
Oxalis tegen Yneke
22/10/2018 14:10
1
22/10/2018 13:48
Interessante stof.
1
22/10/2018 13:47
Schijnbaar zulke gewone gewassen, maar toch bijzonder in hun natuurlijke geneeskracht. Mooi artikel!
1
22/10/2018 13:46
Leuk artikel. Je zou niet altijd verwachten, dat wat we zien als 'gewone levensmiddelen' ook nog een geneeskrachtige werking kan hebben.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert