Het Alfabet van Uitgestorven Dieren - De Letter I

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Alfabet van Uitgestorven Dieren

Een serie voor mijn zoon die zo gek is op uitgestorven dieren. Deze keer de letter I, van Iers reuzenhert, Ichtyosaurus, Iguanodon en Indricotherium. Maar eerst gaan we verder met de het laatste Eon uit de Diepe Tijd. Ons eon.

 

En de I staat voor...

 

99438165816c626e07b141a33ce9c465_medium.

De onderverdeling van Diepe Tijd (3)

In de twee vorige delen, De Letter G en De Letter H hebben we het gehad over de Geologische Tijdschaal en de onderverdeling van de aardgeschiedenis in Eonen, Era's, Periodes en Tijdvakken. De drie oudste Eonen,  Hadeïcum, Archeïcum  en Proterozoïcum  zijn al aan bod geweest. Nu is het tijd voor het laatste Eon, Phanerozoïcum, de 'tijd van het zichtbare leven', dat 541 miljoen jaar geleden begon en tot op de dag van vandaag voortduurt. 
Ik heb het in de voorgaande delen al benoemd: vrijwel alle groepen dieren die we vandaag de dag nog zien, zijn in dat Eon ontstaan.

Vroeger, toen de huidige Geologische Tijdschaal nog niet in zwang was, werd alle tijd voor het begin van het Phanerozoïcum, dat begint met de Periode Cambrium, aangeduid met de naam Pre-Cambrium.  De term Precambrium of Pre-Cambrium wordt nog steeds veel gebruikt. Ergens heeft het iets vreemds: de tijd vanaf het Cambrium tot het heden is 11,5% van de hele wereldgeschiedenis. Dan is het net alsof de overige 88,5% van de wereldgeschiedenis  er minder toe doet. Het heeft iets chauvinistisch.

Het Phanerozoïcum wordt onderverdeeld in drie Era's. Dit waren de Era's die ik als 11-jarig jochie op het schoolbord tekende, met de onderverdeling in Periodes erbij. De illustratie hieronder is op schaal.

26352e531472a728590e8d69d0e23e77_medium.

De eerste Era heet Paleozoïcum. In dit Era worden de wereldzeeën bevolkt door Trilobieten, ontstaan de eerste vissen, de eerste koralen en ook de geleedpotige dieren zoals kreeften, insecten en spinnen zien het levenslicht. De eerste landplanten komen op, de eerste dieren verlaten de zee en passen zich aan aan het leven op het droge. Uit vissen ontwikkelen zich amfibieën, zoals we die in het heden nog kennen als salamanders en kikkers. Hun eieren leggen ze nog in water, maar op een gegeven moment ontwikkelen een aantal van hun afstammelingen de mogelijkheid om eieren op het droge te leggen. De eerste reptielen zijn geboren. Hieronder zie je een illustratie van de onderverdeling van het Paleozoïcum in zijn Periodes. De namen van de periodes komen vaak terug in deze serie.

e5d36caf2db46ad3ec352078b50ab692_medium.

Speciale aandacht verdient de periode Devoon, de periode waarin landplanten echt de wereld begonnen te overwoekeren en daarmee de weg baanden voor dieren om ook eens buiten de zeeën te kijken. In de zeeën ontstonden roofdieren die er vandaag de dag nog steeds zijn, uiteraard wel andere soorten als toen: haaien.  De volgende periode, het Carboon, was een periode waarin het landleven welig tierde. Overal bossen van varens en andere zogenaamd 'primitieve' planten en een zuurstofconcentratie in de atmosfeer van wel 30 %, negen procent hoger dan nu. Dat had consequenties. Dieren die afhankelijk zijn van huidademhaling of andere 'passieve' vormen van ademen, konden veel groter worden dan hun afstammelingen van nu. Spinnen zo groot als een motorhelm, duizendpoten van meer dan anderhalve meter of libellen met een spanwijdte van 75 centimeter, dit was hun tijd. Het was ook de tijd dat het ecosysteem op land nog niet zo efficiënt recyclede; ook dat heeft veel tijd nodig om zich goed te ontwikkelen. Veel dood plantenmateriaal ontsnapte aan verrotting en hoopte op tot een groot deel van onze huidige voorraden steenkool.  In de mijnen van Limburg zijn heel wat fossiele resten van planten in steenkool bewaard gebleven. De foto hieronder geeft een mooi beeld.

9dfd53e3f72cbb310891c0d296ba2461_medium.

In de laatste periode, Perm, waren de continenten samengekomen tot één supercontinent Pangaea. Aan het eind van het Perm vond een opeenstapeling van rampen plaats, waardoor tegen de 95% van het dierenleven uitstierf, in een tijdsbestek van nog geen 50.000 jaar. Op dit moment herkennen paleontologen vijf periodes van 'Het Grote Uitsterven'. Die aan het eind van het Perm is de meestomvattende. 
Mijn kind vindt het doodzonde. Alle trilobieten stierven uit. Hij had ze zo graag gezien, in het zeeaquarium van Blijdorp of Burger's Ocean. Of gewoon op het strand of in het water. Dan geef ik hier maar wat plaatjes, om aan te geven wat we missen.

1fb336c4d955ee9cc79abdd5efd346df_medium.aae9a0d91d42c5a86f14c4ae0c80cff3_medium.

In het volgende deel ga ik verder in op de twee andere Era's van het Phanerozoïcum. Het Mesozoïcum, de tijd van de dinosauriërs die toen bijna gelijktijdig ontstonden met de zoogdieren. De Era waarin omstreeks op de helft de vogels geboren werden. En natuurlijk het Cenozoïcum, dat wij - een beetje chauvinistisch misschien - de Era van de zoogdieren noemen. De Era van de laatste 66 miljoen jaar, waarin wij nu nog leven. De Era waarin de Atlantische oceaan uitgroeide tot haar huidige omvang. De Era waarin het subcontinent India aansluiting vond bij de rest van Azië en de Himalaya liet ontstaan. De Era waarin grassen ontstonden en de wereld gingen overwoekeren. Oftewel 1,4 % van de totale wereldgeschiedenis. Om het even in het juiste perspectief te plaatsen.

 

f24f454ecc56f3db9930e41b04f5ae8b_medium.

De I van Iers reuzenhert

Officieel heet dit dier Megaloceros. De naam Iers reuzenhert is goed ingeburgerd, net zoals Irish elk in het Engels. Alleen, een 'elk' is een eland, ook een hertensoort, maar uit de overblijfselen kun je concluderen dat het Iers reuzenhert niet aan de eland verwant was, maar veel meer aan bijvoorbeeld het edelhert. 

De naam doet vermoeden dat het een Iers dier was, maar dat komt omdat veel fossiele overblijfselen gevonden zijn in Ierse moerasgebieden. In feite leefde het in heel Eurazië. De jongste overblijfselen uit Siberië zijn gedateerd op 7700 jaar oud. 

Het Ierse reuzenhert leefde in de Era Cenozoïcum, in de laatste periode Kwartair. Het Kwartair kent twee tijdvakken, Pleistoceen en Holoceen. In het Holoceen leven wij nu. Het Ierse reuzenhert ontstond in het Pleistoceen en stierf uit in het Holoceen.

Eigenlijk spreken we niet over één diersoort, maar over een heel geslacht, dat verspreid leefde in Europa, Azië en Noord-Afrika. Wat grootte betreft zien we veel variatie, van dieren met een schofthoogte van een meter, vooral op eilanden, tot de bekendste variant, de soort Megaloceros giganteus, met een schofthoogte van meer dan twee meter.

6938dc74fbbdae00d804d01b3676f6a7_medium.

Opvallend aan het Iers reuzenhert is het enorme gewei van de mannetjes. Fossielen van het Iers reuzenhert zijn al vele eeuwen bekend en hebben geleid tot veel onderzoek, vragen en discussies. Toen de wetenschappelijke methode nog in zijn kinderschoenen stond en het wereldbeeld voornamelijk werd bepaald door religieuze dogma's, gaf het simpele feit dat deze fossielen bestonden, aanleiding tot discussie. Het overheersende - religieus geïnspireerde - standpunt was namelijk dat God een perfecte wereld had geschapen. Uitsterven was daarin ondenkbaar. God zou dat nooit toestaan. Er waren dus meer dan genoeg stemmen die beweerden dat dit dier nog ergens moest leven. Datzelfde argument werd ook gebruikt tegen diegenen die beweerden dat er toch echt geen dodo's meer voorkwamen op het eiland Mauritius. 

Inmiddels weten we dat ruim 99% van alles dat ooit op Aarde leefde, uitgestorven is. Het Iers reuzenhert is daar een van.

Het Iers reuzenhert speelde ook een hoofdrol in een discussie die veel biologen in de 19e en begin 20e Eeuw bezighield. Een populair verklaringsmodel was de hypothese die de naam orthogenese meekreeg. De aanhangers van dit verklaringsmodel gingen ervan uit dat evolutie een bepaalde richting volgt, alsof het als het ware voorgeprogrammeerd is. Deze voorgeprogrammeerde trends meenden ze te kunnen zien bij fossielen van vooral de gespecialiseerde soorten. Het Iers reuzenhert werd een van de populairste voorbeelden. 

Zij die het model van orthogenese aanhingen, stonden vaak lijnrecht tegenover biologen die Darwiniaanse natuurlijke selectie als verklaringsmodel gebruikten.

46247d841c4a9a719a4b630557c2faad_medium.

Iers reuzenhert in Naturalis,  Leiden

Volgens de ‘orthogenisten’ zou het gewei een belangrijke rol spelen bij seksuele selectie en om die reden steeds omvangrijker worden, totdat het voordeel zich had ontwikkeld tot een nadeel en het beest wel moest uitsterven. Tegenwoordig neemt vrijwel niemand orthogenese nog serieus. Ten eerste laten fossielen zo’n duidelijke voorprogrammering niet zien, ook niet in de voorbeelden die voorstanders aanhaalden. Maar veel belangrijker, sinds de opkomst van de moleculaire genetica en DNA-onderzoek, blijkt dat er geen mechanisme bestaat waarop die voorprogrammering zou kunnen rusten. Evolutie werkt puur opportunistisch: wat is nu, onder deze omstandigheden van voordeel? Dat bepaalt het succes. Als morgen de omstandigheden veranderen, zijn de oplossingen van vandaag niet meer in je voordeel.

Waarschijnlijk is een combinatie van klimaatverandering en daarmee samenhangende verandering in vegetatie, plus de jacht door onze voorouders de belangrijkste oorzaak waarom het Ierse reuzenhert niet meer in onze tijd voorkomt. Mocht je ooit in Naturalis in Leiden komen en het skelet zien dat daar staat, dan voelt hun uitsterven toch als een gemis. Bij mij wel, tenminste.

 

062cc7dcdd4d2b71039f8399ca5b8fe1_medium.

De I van Ichtyosaurus

Ichtyosaurus is een prachtig voorbeeld om één bepaald aspect van evolutie uit te leggen: convergente evolutie. In de biologie is er een wetmatigheid die altijd opgaat: er is een duidelijke relatie tussen vorm en functie. Je hoeft weinig van biologie te weten om zelf in te zien hoe logisch dit is. Een olifant is overduidelijk niet gebouwd om te vliegen. Los van het feit dat het geen vleugels heeft, is het ook te zwaar en aerodynamisch wat onhandig gebouwd.
Aan de slijtage van kiezen en de botstructuur van kaakbeenderen is het heel goed mogelijk om een uitspraak te doen over het dieet dat een uitgestorven dier at en met welke kracht het kon bijten of kauwen. En als je een toproofdier bent in het water, dan is het logisch dat de snelheid en de wendbaarheid die je daarvoor nodig hebt, terug te vinden is in je vorm.

Wat je in zo'n geval ziet is dat de natuur door middel van evolutie in gelijke gevallen vaak dezelfde soort 'ontwerpen' laat zien, ook bij dieren die geen verwantschap vertonen. Wie katten vergelijkt met bepaalde soorten uitgestorven, vleesetende buideldieren, ziet duidelijke overeenkomsten in het gebit. Scherpe hoektanden om te doden en vast te houden; scheurkiezen die vlees kunnen knippen. Maar er is totaal geen verwantschap.

af89d2cb83552fc2b57234e2d9808af3_medium.
Voor een zeeroofdier dat het vooral van snelheid moet hebben, is een 'bouwplan' als gestroomlijnde torpedo bijzonder effectief. Borstvinnen en rugvin voor stabiliteit, een krachtige staart voor de voortbeweging en extra wervels rond de staartstreek, voor kracht en soepelheid. Je ziet dit basisontwerp zowel bij een dolfijn, een zoogdier, een witte haai, een kraakbeenvis en een Ichtyosaurus, een reptiel. Ichtyosaurus, wat "vis-hagedis" betekent, doet zijn naam dus eer aan.

We zijn onderwater, in een mooie heldere zee op de plek waar later België zal verrijzen. Onze tijdmachine heeft ons 200 miljoen jaar in de tijd teruggeslingerd. Volgens onze gegevens zitten we nu ergens in de overgangsfase tussen de periodes Trias en Jura, in het Era Mesozoïcum. Op de omringende eilandjes hebben we al een aantal dinosauriërs gezien, maar hier onder de oppervlakte gaat onze aandacht uit naar andere dieren.

ce8e3b8800560d9e49cfa0c7746977d0_medium.

Beneden ons zwemt een school vissen. Her en der verspreid zweven een aantal spiraalvormige schelpen met inktvisachtige wezens in ze. We herkennen ze als Ammonieten en we weten dat ze overal, in elke wereldzee in grote getale voorkomen. Er zijn vele duizenden soorten bekend en van hun fossielen zijn vele miljoenen gevonden. Ineens stuiven zowel de ammonieten als de vissen alle kanten op. Drie torpedovormige creaturen van ongeveer twee meter lengte schieten met een snelheid van ongeveer 40 km per uur door de krioelende massa heen en happen om zich heen. Ze zijn bijna 2,5 meter lang en lijken wat op dolfijnen.  Al snel hebben ze beet en we zien ze alledrie een vis of ammoniet snel doorslikken. 
Ichtyosaurus was een van de eerste prehistorische dieren waarvan een compleet fossiel werd gevonden, in het begin van de 19e eeuw. Opvallend aan de fossielen is de solide constructie van de gehoorbeentjes. Dit maakte het mogelijk om geluidstrillingen in het water uitstekend waar te nemen. De eerste wetenschappers die Ichtyosaurus onderzochten, hadden al het vermoeden dat ze levenbarend moesten zijn. Alle huidige zeereptielen, zoals zeeschildpadden, komen aan land om hun eieren te leggen, maar voor Ichtyosaurus lijkt dit niet goed mogelijk. Inderdaad werden later fossielen gevonden van exemplaren die midden in het baringsproces zaten. En zoals te verwachten - wederom biologische logica -  lieten ze op dezelfde manier als dolfijnen doen hun jongen geboren worden: eerst de staart en de kop als laatste. Zodat ze meteen omhoog kunnen zwemmen voor de eerste hap levenbrengende lucht. Vanaf 24 maart 2018 kun je op de tentoonstelling Yorkshire's Jurassic World een fossiele Ichtyosaurus bewonderen, met 6-8 fossiele embryo's in haar lichaam.

cb4c464dbc3f58aa4b576cbdac673695_medium.

Wie deze schedel van Ichtyosaurus bekijkt, kan twee opvallende dingen zien. Ten eerste valt op dat het oog wel erg groot is. En er zit een ringvormige botstructuur achter. Dit laatste, de zogenaamde sclerotische ring, is een structuur die we bij veel gewervelde dieren aantreffen, behalve bij krokodilachtigen en bij zoogdieren. Ze biedt ondersteuning aan het oog, vooral bij dieren die onderwater leven. Maar niet altijd zijn ze zo geprononceerd als bij Ichtyosaurus. Dat Ichtyosaurus voornamelijk met behulp van zijn gezichtsvermogen joeg, wordt niet alleen duidelijk door de grootte van de ogen. Analyse van de herseninhoud bij goed bewaarde schedels laat zien dat de hersengedeeltes die geassocieerd worden met gezichtsvermogen, bijzonder goed ontwikkeld waren. 
Ichtyosaurus was niet een aparte soort, maar een heel geslacht met meerdere soorten, in diverse maten. Neem bijvoorbeeld de 12 meter lange Temnodontosaurus platyodon. Deze king size versie van Ichtyosaurus leefde ongeveer 185 miljoen jaar geleden, voornamelijk in open zee. Hij is momenteel recordhouder wat betreft ooggrootte. Een oog van Temnosaurus was iets groter dan een voetbal en iets kleiner dan een basketbal.
Een aantal aspecten van het leven van Ichtyosaurus is nog niet duidelijk. Er zijn vermoedens dat mannetjes en vrouwtjes duidelijke uiterlijke verschillen vertoonden, maar de jury is nog in beraad. Hetzelfde geldt voor de vraag of het sociale dieren waren die in groepen leefden en joegen. Moderne en snelle roofvissen, zoals bepaalde soorten haaien en tonijnen, hebben een systeem dat lijkt op warmbloedigheid zoals we dat kennen bij zoogdieren en vogels. Dit maakt het mogelijk om sneller te zwemmen en dus succesvoller te jagen. Er zijn sterke aanwijzingen dat Ichtyosaurus ook een dergelijk systeem had, of misschien wel volledig warmbloedig was.
 

7660a701a0b5f2575a6a62169ee03c40_medium.

De I van Iguanodon

Iguanodon was een van de eerste dinosaurusfossielen die bekend raakte bij het grote publiek. De vondst van het eerste fossiel in 1825 werd wereldnieuws en de naam Iguanodon, leguaan-tand, werd snel algemeen bekend. Iguanodon was een herbivore dinosaurus met een lengte van ongeveer 10 meter en een gewicht van iets meer dan 3 ton. Een tijd lang dachten paleontologen dat Iguanodon een vertegenwoordiger was van een veel grotere groep Iguanodon-achtigen. De huidige stand van zaken is anders. Steeds meer paleontologen zijn ervan overtuigd dat Iguanodon een min of meer op zichzelf staande dinosaurus was en reserveren de naam Iguanodon voor die dieren die omstreeks 125 miljoen jaar geleden leefden, voornamelijk in het huidige België en Spanje. 

Wat Iguanodon zo opmerkelijk maakt, is zijn rol in de beeldvorming rond dinosauriërs. Aan de interpretatie van zijn fossielen kan je goed zien hoe de paleontologie zich de afgelopen twee eeuwen heeft ontwikkeld. 

Wie wel eens een film heeft gezien waarin een fossiel wordt gevonden, zoals Jurassic Park, kan een totaal verkeerd beeld hebben gekregen. Het komt vrijwel nooit voor dat een volledig fossiel wordt gevonden. En als er dan een fossiel wordt gevonden, zijn de botfragmenten vaak over een grote oppervlakte verspreid. Het kan jaren duren voordat wetenschappelijk verantwoord puzzelwerk een totaalbeeld oplevert en dan nog zijn er talloze voorbeelden van verkeerde interpretaties en fouten. Zo ook met Iguanodon.

de250ee60743f96970112131cd3ce96e_medium.86d824927d9d12656a367ec50e73b2f2_medium.

        Romantisch beeld                                                        Realiteit

Een opvallend kenmerk van Iguanodon was zijn duim. Deze is groot en puntig. Tegenwoordig heeft men het vermoeden dat hij het gebruikte voor zelfverdediging. Maar bij de eerste constructies van Iguanodon-skeletten dacht men dat het een hoorn was en plaatste men het op de snuit. 

514e16addfca5725e46533b15f4c59f3_medium.

De naam dinosaurus zegt eigenlijk al genoeg. "Verschrikkelijke hagedis" is de letterlijke vertaling die laat zien hoe deze dieren in het begin van de 19e eeuw werden gezien. Het waren gewoon reptielen, hagedissen, alleen een paar maatjes groter. In 1852 werden voor het eerst standbeelden van dinosauriërs onthuld, in Crystal Palace Park in Londen. Wie deze beeltenis van Iguanodon bekijkt, ziet duidelijk twee grote hagedissen, nog met de foutief geplaatste hoorn op de neus.

6ebd44a47abca52e151455bbe5f7c973_medium.

Toen er meer fossielen werden gevonden, veranderde het beeld. Allereerst verdween de hoorn van de neus richting duim, maar ook veranderde de positie van het dier. De achterpoten bleken een stuk groter dan de voorpoten, waardoor het mogelijk moest zijn dat het dier op zijn achterpoten liep. Maar omdat het slechts een slome hagedis moest zijn geweest, dacht men dat het zijn staart gebruikte als een soort derde poot, voor extra stabiliteit. Zo ontstond het volgende beeld.

f41ad4ed333c7979b8e76ef3a19098f9_medium.

Als ik zeg dat vooral sinds de jaren negentig van de vorige eeuw onze kennis over dinosauriërs een enorme vlucht heeft genomen, overdrijf ik niet. Niet alleen werden erg veel compleet nieuwe soorten ontdekt, met name in China, Mongolië en Argentinië. Ook samenwerking met andere wetenschappelijke disciplines en zelfs met bedrijven uit de film- en game-industrie gaven geheel nieuwe inzichten. Wanneer een dier van drie ton zich op zijn achterpoten kan voortbewegen, kunnen aan de hand van zijn skeletstructuur berekeningen worden gemaakt in welke posities dat gewicht wel en juist niet te torsen is. Aan de hand van computeranimaties is het mogelijk om te bepalen welke manier van voortbewegen de minste energie kost. Deze samenwerking van disciplines levert resultaten op. Ons huidige beeld van Iguanodon is ongetwijfeld nog onvolledig, maar met dit soort logisch en gestructureerd detectivewerk komen we steeds meer in de richting van de meest consistente verklaring. Nu zien we een dier dat zowel op vier als op twee poten uitstekend uit de voeten kon en bij het voortbewegen zijn grote staart gebruikte als contragewicht. Geen slome hagedis, maar een herbivoor met een actieve levensstijl. Waarschijnlijk levend in groepen en met zorg voor zijn nakomelingen.

bae9245553f2bee56e524270a2bbc378_medium.

Wat de plaats van Iguanodon binnen de evolutie van dinosauriërs betreft, is het actuele beeld een van een succesvol, maar klein zijspoor. Er is wel verwantschap met andere grote herbivorengroepen, met name die van de Hadrosauriërs, ook bekend onder de naam 'Eendenbekken'. Vertegenwoordigers uit die groep zullen zeker in deze serie aan bod komen.

 

555ccc1bee22bc46482f61c10d19c1d7_medium.

De I van Indricotherium

Wie ooit oog in oog heeft gestaan met het mannetje van de Afrikaanse olifant, raakt automatisch onder de indruk. Maar toch, het allergrootste en meest imposante landzoogdier dat nu op onze wereld leeft, valt in het niet bij een echte kolos, die ongeveer 34 tot 23 miljoen jaar geleden in Azië rondliep. Indricotherium, ook bekend onder de naam Baluchitherium of Paraceratherium, was verwant aan de huidige neushoorns, alleen een aantal maten groter. Hij had een lange nek, een robuust lichaam en een gewicht tussen de 15 en 20 ton. Zijn totale lengte kwam neer op 7,5 meter en hij had een schofthoogte van bijna 5 meter. 

887de64413b721cbec78bd1e342880cd_medium.

Een dergelijk gewicht draag je niet zomaar. Als je de rug van Indricotherium met die van de Afrikaanse olifant vergelijkt, zie je eenzelfde bouwplan. Je ziet een holle rug en verdikkingen boven de poten. Architecten en ingenieurs herkennen hierin het ontwerp van een hangbrug. De Indische olifant heeft een bolle rug, volgens het bouwplan van een boogbrug. Beide constructies zijn zeer geschikt om een groot gewicht op een efficiënte manier te dragen.

4d9642dfc934f0b9ba8938e73736dd6d_medium.1508d089580effcfb7abfe90f90cc884_medium.

             Boogbrug                                                                    Hangbrug

Er is een reden voor het feit dat Indricotherium onder meer namen bekend staat. Vanwege de vindplaats in Centraal-Azië hebben niet alleen Westerse, maar ook Sovjet- en Chinese wetenschappers zich bezig gehouden met onderzoek aan fossielen. Onderlinge communicatie tijdens de jaren van de Koude Oorlog was op zijn zachtst gezegd niet altijd even innig en effectief.

Wat de classificatie van Indricotherium ook niet simpel maakte, was het feit dat van de meeste fossielen slechts fragmenten gevonden zijn. Dat maakt het nog steeds onduidelijk of er verschillen waren tussen mannetjes en vrouwtjes en wat hun vermoedelijke lichaamsgewicht was. Eerdere schattingen dat ze wel eens 30 ton zwaar konden zijn, worden nu als onwaarschijnlijk gezien. 

b4965bbfaa32b573cffde0db5500a5d7_medium.

Er is wel wat te zeggen over hun leefgebied en het voedsel dat ze aten. De tanden zijn laagkronig, iets dat normaal is bij herbivoren die vooral zachte plantmaterialen eten. Het tandglazuur is veel minder onderhevig aan slijtage. Als je dat vergelijkt met de tanden van het paard, een steppedier dat vooral harde grassoorten eet, zie je vooral kiezen met een veel hogere kroon. Waarschijnlijk at Indricotherium zachte bladeren in boomtoppen of deed het zich te goed aan blaadjes van struiken. Voor een bestaan als echte grazer, zoals de tegenwoordige neushoorn, was zijn bouw en zijn gebit niet geschikt. 

Waarschijnlijk leefde Indricotherium in kleine kuddes, continu in beweging over een heel uitgestrekt gebied van zeker 1000 km2, om maar voldoende voedsel te kunnen vinden. Vanwege zijn grootte had hij als volwassene hoogstwaarschijnlijk geen natuurlijke vijanden. De kudde kon de kwetsbare jonge dieren goed beschermen tegen het kleine aantal grote roofdieren dat toen leefde. De enige vijand die een rol van betekenis kon spelen was Crocodylus bugtiensis, een krokodillensoort die een lengte van 11 meter kon bereiken.

1f714c042d033d4c107e444df04d06b9_medium.

Het is nog niet helemaal 100 % duidelijk, maar er zijn aanwijzingen dat Indricotherium ofwel een kleine slurf had, ofwel een hele beweeglijke bovenlip. Beide zouden beslist van pas zijn gekomen bij het grazen in boomtoppen, zeker bij bomen met doorns. De rol van de twee stevige slagtanden in de bovenkaak is ook niet geheel duidelijk. Gebruikte Indricotherium ze om takken mee te buigen? Of schraapte hij er voedzaam boomschors mee af?

Indricotherium leefde in de Era Cenozoïcum, in het tijdvak Oligoceen. In het daaropvolgende tijdvak Mioceen kwamen ze niet meer voor. Waarom zijn ze uitgestorven? Dat is nog niet goed bekend. Klimaatveranderingen kunnen een rol hebben gespeeld, of concurrentie van andere grote herbivoren, vooral de olifantachtigen die aan het eind van het Oligoceen richting Azië migreerden. Wat de reden ook is, het was mooi geweest als we deze kolossen ook in onze tijd nog hadden kunnen bewonderen.

 

Nog meer alfabet?

Wat? U wilt nog meer uitgestorven dieren, met wat achtergrondverhalen? Dat kan.

Lees hier over De Letter A van Ankylosaurus, Argentinosaurus, Allosaurus en Archaeoindris;
Lees hier over De Letter B van Brontotherium, Brachiosaurus, Basilosaurus en Buidelwolf;
Lees hier over De Letter C van Charnia, Compsognathus, Chalicotherium  en Castoroides;
Lees hier over De Letter D van Dunkleosteus, Dimetrodon, Deinotherium  en Dodo;
Lees hier over De Letter E van Elasmosaurus, Edmontosaurus, Epidexipteryx  en Entelodon.
Lees hier over De Letter F van FruitafossorFukuititanFeilongus en Falcatus.
Lees hier over De Letter G van Gigantopithecus, Gastornis, Glyptodon en Gorgonops.
Lees hier over De Letter H van Hyracotherium, Hallucigenia, Helicoprion en Haasts Adelaar.

 

d82e383196e7103867491685602f92b1_medium.

En hierna?

Dan komt de Letter J van JaekelopterusJosephoartigasia, Juramaia en Juravenator.

06/03/2017 16:40

Reacties (14) 

08/03/2017 15:57
Indrukwekkend artikel. Met de l van leerzaam!
1
07/03/2017 08:55
Interessant en mooi artikel, wat een prachtige dieren en indrukwekkende dier heeft deze planeet toch gehad. Ik ga dit opslaan het is leerzaam.
1
08/03/2017 13:04
Nog 2 miljard jaar en dan is het hier echt te heet voor leven. Wie weet wat voor schitterende beesten er nog moeten komen. ☺☺
1
06/03/2017 22:15
Weer een pracht artikel. heel mooi.
08/03/2017 13:03
Merci beaucoup. Het blijft een uit de hand gelopen hobby.
1
06/03/2017 19:48
Ja, daar hebben we lang op moeten wachten, op de I. Maar het is wederom een schitterend en leerzaam artikel geworden.
Bedankt! Ik ga hem straks nog eens heel goed lezen.
1
08/03/2017 13:00
Klopt, ik heb het heel lang verwaarloosd. Tijd om even op te schakelen.
1
06/03/2017 19:33
Pracht artikel, voelde me heel eventjes terug zitten in het geschiedenislokaal van de lagere school. Dit is genieten!
08/03/2017 12:59
We aim to please. ;-)
Voor mij is het allemaal wat recenter. Ik zie me nog zitten op de Uni, met een doos tandfragmenten voor me. Uit België, ongeveer 12 miljoen jaar oud. Met neushoorns en apen.
1
08/03/2017 17:13
Apen zijn er nog in België, die zitten in de regeringen, kamer en senaat.
1
08/03/2017 18:08
Wel met duidelijk andere gebitten, mag ik aannemen. ☻☻
1
06/03/2017 17:14
Echt weer een geweldig artikel. Dat was geen hertje waar ik graag een kontkoppie van zou krijgen. Die had me meters door de lucht laten vliegen (wat ook wel humor zou zijn, maar wat ook een erg blauw bipsje zou opleveren).

Mooie vergelijking met die bruggen. En als je goed kijkt ... ja inderdaad. Heb even op Google de Indische Olifant bekeken en die heeft inderdaad een heel andere rug dan een Afrikaanse.
1
06/03/2017 17:37
Met een eland moet je al geen ruzie krijgen, laat staan met zo'n reuzen-Bambi. ;-)

Grappig, jij zegt wel eens dat jij en biologie niet samengaan. Ik wist gewoon dat jij een opmerking over die bruggen zou maken. Want daar zie je onmiddellijk de logica van in. ☺☺
1
06/03/2017 17:43
Mijn eerste Plazilla artikel ooit (is allang in een goede poesbui gesneuveld) ging over een mannetjeshertje dat te weinig aandacht van mij kreeg terwijl ik tussen ze in stond, Die gaf mij er eentje ... terwijl er mensen voor het hek stonden te kijken. -; ) oh nee moet zie ik nu ;-) zijn.

Biologie is abacadabra voor mij ... bruggen is bouwen. Die logica die zie ik dan wel dat is waar.

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert