Ik ben een makamba

Door Chayenna gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

 

Regelmatig duikt het woord op in tv programma’s of nieuwsberichten als er sprake is over Nederlanders op Curaçao.  Makamba of Macamba. Door de Nederlander vertaalt als een scheldwoord wat de Curaçaoënaar zou gebruiken voor de Nederlanders. Echter weinig Nederlanders kennen de echte betekenis van het woord. Vraagt men echter aan een Curaçaoënaar naar het woord, dan geeft men aan dat het woord gebruikt wordt om iemand met een witte huid aan te duiden. Dus iedereen die is geboren en een witte huid heeft is voor de Curaçaoënaar een Makamba en heeft het niets met een scheldnaam of ongepaste uitdrukking te maken. Het zijn de Nederlanders zelf die aan het woord een negatieve lading zijn gaan geven en wat door de media nog extra wordt uitgebuit.

Als men terug gaat kijken in de geschiedenis, vind men in de  west- indische gids van 1932 een artikel van Jhr. L. C. van Panhuys, dat de heer C. Statius Muller geboren Curaçaoënaar, oud-administrateur van financiën en oud-lid van de raad van bestuur  als jonge man meermalen, wanneer hij wel eens op een plantage logeerde, een neger, die aan het karnen was, liedjes hoorde zingen, waarvan hij geen enkel woord kon thuis brengen. De man noemde zijn zang canta Macamba wat in het algemeen vreemdelingen betekende. In die tijd dus vooral de Hollandse matrozen en soldaten. Maar het kan echter ook betekenen vreemde liedjes, d.w.z. liedjes uit een oude tijd die nu onverstaanbaar zijn geworden of liedjes die men van een vreemd volk heeft overgenomen. Waren het misschien de liederen die overgenomen waren van de Indianen  de Arowakken,  de Caquetias of de Caraiben?

4b34eebe2a1bb2529e3837b6a47ed6a1_medium.In een brief van den heer C. H. de Goeje, die aan pater Euwens schreef op 15 Mei 1907: aanleiding van het gesprek op de boot over de oorsprong van het West-Indische Gids XVII 17 258 oorsprong en betekenis van het woord Makamba, wil ik u nog even mededelen, dat ik op twee plaatsen een soortgelijk woord tegenkwam; Het eerste bevindt zich in de Coppename een eilandje, genaamd Makambo (zie kaart van Rosevelt); Ten  tweede werden de ontvluchten slaven en hun nakomelingen wonende aan sommige zijrivieren der Amazone, Muvambeiro’s  De naam macamba wijst op Indiaanse afkomst, want aan de Coppename wonen inderdaad Indianen en wel van de stam der Caraïben.  Niet iedereen zoekt echter in Indiaanse richting. Een artikel  van M. J. W. over Kabaa, een centrale kweekschool in Oost-Afrika. Sprekende over de moeilijkheden van het missiewerk, noemt hij kleinere en grotere volksstammen, ieder met verschillende taal en gewoonten: Swahili, Giriama, Taita, Massai, Kikuyu, , enz. De beide laatste volksstammen, die samen ongeveer een miljoen zielen tellen, onderscheiden zich door een semitisch-taaie, inhalige en materialistische aard.. Onderscheiden zich daardoor ook de Hollanders
op Curaçao en hebben ze daaraan de naam Macamba te danken?

Nog minder plezierig is het voor ons, vereenzelvigd te worden met de Wakamba's, een negerstam, die volgens een missionaris,die er dertig jaar onder gewerkt heeft, door God geschapen schijnt te zijn om de medemens als slaaf te dienen; Makamba zou trouwens het enige woord niet zijn in het Papiamento, dat naar Afrika verwijst.

c2e6942ee892623213bfe083da16706a_medium.OORSPRONG EN BETEKENIS VAN HET WOORD MACAMBA 259
een brief van de bovengenoemde deskundige uit Zuid-Afrika, gedagtekend 24 Febr. 1925:
Boetsji, in het Zulu: u-buti, titel aan jonge mannen gegeven; men zegt, dat dit een verbastering is van het Hollandsche broer.) Betsji-Rebana, in het Zulu: i-rwhana, een assegaai  of mes bij de besnijdenis gebruikt; Boetsji-rebana kan derhalve de plaats betekenen, waar de jonge mannen besneden worden; een gebruik, dat nog in Afrika bestaat en zeker wel door de slaven van Afrika naar Curaçao is overgebracht". Punda werd altijd als onfeilbaar zeker afgeleid van punta, punt; maar nu lezen we in diezelfde brief, dat punda een zuiver Afrikaans woord is en betekent: plaats langs een rivier; of: ommuurde plaats waar het gouvernement gevestigd is. Welnu, beide vertalingen zijn zeer goed toepasselijk op de Curaçaose Punda.
Pater Euwens  1755 hadde gewoonte achter de doopnaam, die van het land van afkomst of de naam van de negerstam op te geven, tot welke de dorpeling behoort. Bijna alle dopelingen waren negerkinderen (meestal slavenkinderen), daar de blanken van die tijd bijna alle Protestant waren en geen negers in hun godsdienst opnamen. Onder die plaats- of stamnamen treffen we aan: Timbo, Dombo, Congo, Canga, Jamba, Biciba, Louango, Socco, Angora, Amina, Laviras, Carrabarri (Calabar?), Macamba, Marcambe, Guinea, Bobo en Watje. De Macamba's, die in deze lijst voorkomen, zijn vermoedelijk dezelfde, die als Wakamba's vermeld staan in H e t M i s s i e - w e r k .

Hoe komt het nu, dat Nederlanders op Curaçao met die naam betiteld worden?

c38e0dd157eeaf4d0d422dd3d1c43b08_medium.De slaven werden waarschijnlijk door de Hollanders neger genoemd, wat deze, als een scheldwoord opvatten en waarom zij de gewoonte opvatten, de Hollanders al was het dan
niet hardop Macamba te noemen, wat dan zou betekenen: en jij bent ook een neger en van de domste en achterlijkste soort. Erbestaan nl. in het Papiamento drie uitdrukkingen: papia louango, canta macamba, haci co'i bobo, die dan resp. betekenen: onzinnige,domme dingen praten, idem zingen en dito doen. Dat louango een oude stamnaam is, schijnen de tegenwoordige negers op Curaçao nog wel te weten, maar ze maken er graag een Indianennaam van. Een Indiaan geldt bij hen voor het type van een dom,onbeschaafd wezen en ze gebruiken dan ook het woord Indiaan, verbasterd tot djan, als scheldwoord. Ze bedoelen er mee de Indianen uit de binnenlanden van Venezuela, die inderdaad nog op
een zeer lage trap van ontwikkeling staan. Behalve louango schijnt geen enkele van de bovengenoemde namen door hen aangevoeld te worden als stamnaam.

De tegenwoordige Curaçaoënaar is zich echter van genoemde betekenis van Macamba niet bewust, want wie men ook vraagt, men krijgt steeds tot antwoord: macamba betekent waarschijnlijk oorspronkelijk matroos en wordt nu gebruikt voor Nederlanders.
Geen enkele Nederlander op Curacao vat het ook meer op als een scheldwoord.
Alleen als een Curaçaoënaar woedend is op een Nederlander, kan hij wel eens zeggen: Macamba culu berde; Culu is dat gedeelte van het lichaam waar de rug van naam verandert en berde betekent groen. Heel netjes vertaald, is het dan zo iets als het Engelse greenhorn.

f4d4c35a364c728cafad3c79f1a00b70_medium.Via tv worden er regelmatig programma's uitgezonden over hoe de Curaçaoënaar of Nederlander denkt over de ander. Echter worden hierin alleen de extreme gevallen uitgelicht. Zo was het ook weer in het programma "Onder Elkaar", waarin door gepensioneerde Nederlanders met een hoog inkomen een kijk wordt gegeven op hun leven op het eiland en hoe hun kijken naar de eilandbewoners. Bij de uitspraken die in het programma gedaan worden door deze Nederlanders zou je je onderhand gaan schamen om een Nederlander te zijn. Gelukkig is het maar een hele kleine groep en hebben de meeste Nederlanders hier gewoon een baan en contacten met de eilandbewoners. Want zelfs van dit soort programma's gaan mijn haren overeind staan. Ze laten alleen maar zien dat het met het maken van tv porogramma's en de journalistiek heel slecht is gesteld in onze wereld.

Het programma is te zien bij uitzending gemist op nederland 2.

Bron: M. D. LATOUR O. P.

 

Copyright Curaçao2013@ Verstraeten

 

02/01/2016 13:39

Reacties (3) 

04/09/2018 03:55
Met veel interesse gelezen. Ik kende het programma niet.
11/07/2016 10:21
Zeker interessant om etymologisch te onderzoeken waar een woord vandaan komt. En daarnaast is het zeker jammer dat sommige media graag focussen op de negatieve kant van de zaak. Maar als we beiden zijde van de medaille bekijken kun je niet ontkennen dat linksom en rechtsom nog steeds onderscheid gemaakt word.

Zoals in dit artikel beschreven zal de huidige Curaçaoënaar het woord macamba/makamba vertalen naar; iemand met een witte huid. Het is daarom 'save tot say' dat het dus in het huidige gebruik staat voor 'witte huid'. Mijn vraag; waarom is dit woord nog bestaat als je niet v...
1
02/01/2016 18:10
leuk informatief stukje :)
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert